پلاستیک گیج چیست و چگونه لقی یاتاقان را اندازهگیری میکند؟ در این مقاله، هر آنچه را که باید درباره‌ی پلاستیک گیج بدانید، از تعریف و نحوه‌ی عملکرد تا انواع و کاربردهای آن، بررسی می‌کنیم. برای تهیه‌ی این ابزار، به دسته‌بندی پلاستیک گیج مراجعه کنید؛ فروشگاه پلاستیک گیج عرضه‌کننده‌ی اصلی این محصول در ایران است.
پلاستیک گیج چیست؟
فرض کنید قصد دارید فاصله‌ی بین دو سطح را اندازهگیری کنید. در شرایط معمول، فیلر گیج ابزار مناسب این کار است. فیلر گیج از تیغه‌های فلزی با ضخامت‌های مشخص، در حد صدم میلیمتر، تشکیل شده است. تیغه‌ای که بین دو سطح قرار می‌گیرد و بدون مقاومت زیاد از آن خارج میشود، مقدار لقی بین دو سطح را مشخص میکند.
اما گاهی به‌دلیل شرایط فیزیکی قطعه، مانند یاتاقان خودرو، امکان قرار دادن فیلر گیج بین دو سطح وجود ندارد. در این شرایط، برای اندازهگیری لقی باید از ساعت اندیکاتور یا پلاستیک گیج استفاده کنید.
پلاستیک گیج به‌شکل رشته‌ای با ضخامت کم، شبیه رشته‌ی ماکارونی، ساخته میشود و جنس آن پلیمری نرم با بافتی خمیرمانند است. این رشته را بین دو سطح، برای مثال بین یاتاقان و میل‌لنگ، قرار می‌دهید. پس از اعمال فشار، رشته فشرده میشود و با مقایسه‌ی عرض آن با نمودار چاپ‌شده روی بسته‌بندی، می‌توانید مقدار لقی را تعیین کنید. مراحل کامل این فرایند را در ادامه‌ی مقاله و به‌صورت مفصل در نحوه استفاده از پلاستیک گیج توضیح داده‌ایم.
چرا از پلاستیک گیج استفاده کنیم؟
برای اندازهگیری لقی بین دو سطح، ساعت اندیکاتور و میکرومتر نیز قابل استفاده‌اند؛ اما این روش‌ها محدودیت‌هایی دارند که پلاستیک گیج را به گزینه‌ای ساده‌تر، سریع‌تر و ارزان‌تر تبدیل میکند. البته میکرومتر و بورگیج در دست اپراتور ماهر، دقت بالاتری دارند. برای مقایسه‌ی بهتر این روش‌ها، ابتدا نحوه‌ی اندازهگیری با ساعت اندیکاتور و میکرومتر را بررسی می‌کنیم.
اندازهگیری لقی یاتاقان و میل‌لنگ با ساعت اندیکاتور
ابزارهای موردنیاز:
- ساعت اندیکاتور
- داخل‌سنج متناسب با قطر میل‌لنگ
- میکرومتر متناسب با قطر میل‌لنگ
- گشتاورسنج (تُرک‌متر)
نحوه‌ی اندازهگیری: ابتدا قطر میل‌لنگ را با میکرومتر اندازهگیری و مقدار دوپهنی آن را ثبت کنید. سپس قطر داخلی محل قرارگیری میل‌لنگ را در حالی که یاتاقان‌ها در جای خود قرار دارند، در دو زاویه‌ی مختلف اندازه بگیرید؛ برای مثال در زاویه‌های ۰ و ۹۰ درجه، با در نظر گرفتن دوپهنی. اختلاف اندازه‌های به‌دست‌آمده، مقدار لقی بین یاتاقان و میل‌لنگ را مشخص میکند.
نکاتی که باید رعایت کنی:
- اندازهگیری با ساعت اندیکاتور و میکرومتر به دقت بالایی نیاز دارد و باید حتماً توسط اپراتور حرفه‌ای انجام شود؛ در غیر این صورت، نتیجهی اندازهگیری اعتبار لازم را نخواهد داشت.
- در این روش نیز باید احتمال بروز خطای انسانی را در نظر گرفت.
- تهیه‌ی ساعت اندیکاتور و میکرومتر مستلزم صرف هزینه‌ی نسبتاً زیادی است.
با در نظر گرفتن این محدودیت‌ها، در ادامه نحوه‌ی اندازهگیری لقی با پلاستیک گیج را بررسی می‌کنیم.
اندازهگیری لقی با پلاستیک گیج
- ابتدا کپه‌ی یاتاقان را باز کنید؛ در موتورهای ایستاده، منظور کپه‌ی پایینی است. سپس سطح آن را کاملاً تمیز کنید تا هیچ گردوغبار یا آلودگی روی آن باقی نماند.
- یک شاخه از پلاستیک گیج را به اندازه‌ی عرض دهانه برش دهید. برای جلوگیری از جابه‌جایی آن، مقدار کمی گریس روی رشته بمالید.
- (اختیاری) برای جلوگیری از چسبیدن پلاستیک گیج به دهانه‌ی بالایی، مقدار کمی اسپری سیلیکون روی آن بزنید.
- کپه‌ی بالایی را در جای خود ببندید و پیچ‌ها را دقیقاً مطابق دستورالعمل دفترچهی موتور سفت کنید. در این مرحله به هیچ عنوان میل‌لنگ را نچرخانید.
- مقدار لقی مجاز معمولاً از تقسیم قطر شافت میل‌لنگ بر ۲۰۰۰ به دست می‌آید؛ با این حال، برای تعیین مقدار دقیق، بهتر است به دفترچهی سرویس خودرو مراجعه کنید.
- با استفاده از شابلون اندازهگیری موجود در بسته‌بندی پلاستیک گیج، عرض رشته‌ی فشرده‌شده را بر حسب میلیمتر یا اینچ اندازه بگیرید.
- پیش از بستن نهایی موتور، مطمئن شوید تمام باقی‌مانده‌های پلاستیک گیج از سطوح یاتاقان و میل‌لنگ پاک شدهاند.
حالا که با هر دو روش اندازهگیری آشنا شدید، می‌توانیم مزایا و محدودیت‌های آن‌ها را در کنار یکدیگر بررسی کنیم.
مزیت ساعت اندیکاتور نسبت به پلاستیک گیج: ساعت اندیکاتور برخلاف پلاستیک گیج یک ابزار مصرفی نیست و می‌توانید بارها از آن استفاده کنید.
مزیت‌های پلاستیک گیج نسبت به ساعت اندیکاتور:
- استفاده از پلاستیک گیج ساده است و به ابزار خاصی، جز خود محصول، نیاز ندارد.
- استفاده از آن به اپراتور متخصص محدود نیست و احتمال بروز خطای انسانی در اندازهگیری بسیار کم است.
- فرایند اندازهگیری با پلاستیک گیج زمان کمتری می‌برد.
- برای اندازهگیری لقی نیازی به باز کردن کامل موتور و متعلقات آن نیست.
کاربردهای پلاستیک گیج
- اندازهگیری لقی بین میل‌لنگ و یاتاقان‌های ثابت و متحرک
- اندازهگیری اندازهگیری فاصله‌ی بین بلبرینگ‌ها در صنعت
- فاصله‌ی لقی در کمپرسورها
- فاصله‌ی لقی در پمپ‌ها
انواع پلاستیک گیج
در سطح جهانی، دو برند اصلی پلاستیک گیج شناخته‌شده و مطرح هستند.
۱. پلاستیک گیج انگلیسی Plastigauge
این برند بیش از نیم قرن در زمینه‌ی تولید پلاستیک گیج سابقه دارد و فروشگاه پلاستیک گیج تمام محصولات این شرکت را عرضه میکند. سابقه‌ی طولانی فعالیت، یکی از دلایل اعتماد به این برند هنگام بررسی این پرسش است که پلاستیک گیج چیست. در جدول زیر می‌توانید انواع محصولات و مشخصات آن‌ها را مشاهده کنید. همچنین توضیحات رسمی سازنده در وب‌سایت رسمی Plastigauge در دسترس است.
ویژگی‌های پلاستیک گیج انگلیسی Plastigauge:
- هر پاکت حاوی ۱۰ شاخه‌ی ۱۰ سانتی‌متری است.
- در هر جعبه، ۱۰ پاکت پلاستیک گیج قرار دارد.
- دمای نگهداری محصول باید زیر ۳۵ درجه باشد و نگهداری در یخچال ترجیح دارد.
- شابلون یا خط‌کش اندازهگیری همراه محصول ارائه میشود.
- دفترچهی راهنمای استفاده نیز در بسته‌بندی محصول قرار دارد.
جدول زیر انواع پلاستیک گیج و محدوده‌ی اندازهگیری هرکدام را نشان می‌دهد.
۲. پلاستیک گیج آمریکایی Clevite
Clevite یکی از برندهای پیشرو در این صنعت است و فروشگاه پلاستیک گیج تمام مدل‌های این برند را نیز عرضه میکند.
ویژگی‌های پلاستیک گیج آمریکایی Clevite:
- هر پاکت شامل ۱ شاخه‌ی ۳۰ سانتی‌متری است.
- هر جعبه حاوی ۱۰ شاخه‌ی ۳۰ سانتی‌متری است.
- این محصول نیز مانند سایر مواد پلیمری باید در محیطی خنک و خشک نگهداری شود.
در جدول زیر می‌توانید محدوده‌های اندازهگیری انواع پلاستیک گیج آمریکایی را مشاهده کنید.
چرا باید از پلاستیک گیج استفاده کنیم؟
افزایش لقی بین یاتاقان و میل‌لنگ در اثر سایش، باعث افت فشار روغن موتور میشود. ادامه‌ی این وضعیت می‌تواند آسیب‌های جدی به موتور وارد کند و هزینه‌ی تعمیر را به چند صد میلیون برساند. بازرسی دوره‌ای و تعمیر به‌موقع از بروز چنین مشکلاتی جلوگیری میکند. پلاستیک گیج نیز ابزاری ساده و مطمئن برای انجام این کنترل‌های دوره‌ای است.
کدام مدل برای من مناسب است، آمریکایی یا انگلیسی؟
اگر در مناطق گرمسیری زندگی می‌کنید، به‌ویژه در تابستان و در جنوب کشور، هر دو نوع پلاستیک گیج باید در محیط خنک نگهداری شوند. سازنده برای نوع انگلیسی، دمای نگهداری زیر ۳۵ درجه و عمر انبارداری ۳ سال را اعلام کرده است. بنابراین بهتر است به‌اندازه‌ی نیاز تهیه کنید و در مدت مناسب به مصرف برسانید. با این حال، اگر صرفه‌ی اقتصادی برایتان اولویت دارد و در محیط‌هایی با دمای بسیار بالا کار نمی‌کنید، پلاستیک گیج انگلیسی نیز عملکرد مناسبی خواهد داشت.
سوالات متداول
چگونه بفهمیم لقی موتور چقدر است؟
برای تعیین مقدار دقیق لقی مجاز، حتماً باید به دفترچهی منوال موتور مراجعه کنید.
لقی خودروهای سواری معمولاً چقدر است؟
در بیشتر خودروهای سواری، مقدار لقی مجاز بین ۰.۰۴ تا ۰.۰۶ میلیمتر است. البته این مقدار با توجه به مدل خودرو و سازندهی موتور تفاوت دارد؛ بنابراین برای اطلاع از مقدار دقیق مربوط به موتور خود، حتماً دفترچهی سرویس را بررسی کنید.
برای آبوهوای گرم جنوب کشور کدام مدل پیشنهاد میشود؟
هر دو نوع پلاستیک گیج از مواد پلیمری ساخته شدهاند و باید در محیط خنک نگهداری شوند. نوع انگلیسی را در دمای زیر ۳۵ درجه و ترجیحاً داخل یخچال قرار دهید. نوع آمریکایی نیز باید در محیطی خنک و خشک نگهداری شود.
چگونه بفهمیم پلاستیک گیج خراب شده است؟
سازنده نشانهی مشخصی برای تشخیص خرابی پلاستیک گیج اعلام نکرده است. با این حال، بر اساس تجربه، اگر رشته به پوشش داخلی چسبیده باشد، حالت چسبندگی پیدا کرده باشد، ترک خورده یا به چند قطعه تقسیم شده باشد، دیگر نمیتوان به نتیجهی اندازهگیری آن اعتماد کرد. پلاستیک گیج انگلیسی عمر انبارداری ۳ سال دارد و باید در دمای زیر ۳۵ درجه نگهداری شود.
اکنون که با ماهیت پلاستیک گیج و نحوه‌ی عملکرد آن آشنا شدید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله‌های چرا پلاستیک گیج؟، نحوه استفاده از پلاستیک گیج و نحوه نگهداری پلاستیک گیج را نیز مطالعه کنید. برای تهیه‌ی پلاستیک گیج اصل، به دسته‌بندی پلاستیک گیج در فروشگاه پلاستیک گیج مراجعه کنید.