دقت پلاستیک گیج چقدر است و دقیقاً چه چیزهایی را نشان نمی‌دهد؟ پلاستیک گیج ابزار دقیقی است، اما مثل هر ابزار دیگری محدودیت‌های خودش را دارد. اگر این محدودیت‌ها را ندانی، ممکن است به یک عدد اشتباه اعتماد کنی و تشخیص غلطی از وضعیت یاتاقان بگیری. در این مقاله دقیقاً می‌گوییم پلاستیک گیج چه چیزی را دقیق اندازه می‌گیرد و چه چیزی را اصلاً نشان نمی‌دهد.
دقت واقعی پلاستیک گیج چقدر است؟
سازنده برای دقت پلاستیک گیج مقدار مشخصی اعلام نکرده است. دقیق‌ترین نوع این محصول، PL-X، برای اندازه‌گیری در بازه‌ی ۰٫۰۱۸ تا ۰٫۰۴۵ میلی‌متر طراحی شده است و محدوده‌ی سایر انواع آن با گام‌هایی در حد صدم میلی‌متر مشخص می‌شود. اگر به دقت در حد میکرون نیاز داری، باید از میکرومتر و بورگیج استفاده کنی. مشخصات فنی رسمی هر مدل نیز در وب‌سایت رسمی Plastigauge قابل مشاهده است. این سطح از دقت برای بیشتر عملیات تعمیراتی و حتی بازرسی‌های صنعتی کافی است؛ به شرط آنکه نوع پلاستیک گیج را متناسب با محدوده‌ی لقی موردنظر انتخاب کرده باشی. برای آشنایی با محدوده‌ی اندازه‌گیری دقیق هر نوع، مقاله‌ی همه چیز راجع به پلاستیک گیج را مطالعه کن.
محدودیت اول: فقط لقی همان نقطه را نشان میدهد
پلاستیک گیج فقط مقدار لقی را در نقطه‌ای اندازه‌گیری میکند که رشته را در آن قرار داده‌ای و اطلاعاتی از وضعیت کل محیط یاتاقان به دست نمی‌دهد. از آنجا که رشته در تمام عرض یاتاقان قرار می‌گیرد، اختلاف پهنای دو انتهای آن میتواند تا حدی مخروطی بودن (تیپر) سطح را نشان دهد؛ اما تشخیص دوپهنی (بیضی بودن) گردنک، به تکرار اندازه‌گیری در زاویه‌ای دیگر یا استفاده از میکرومتر نیاز دارد. برای بررسی دقیق گردی و استوانه‌ای‌بودن گردنک، باید با میکرومتر در چند نقطه و از چند زاویه مختلف اندازه‌گیری کنی.
محدودیت دوم: جایگزین بازرسی کامل قطعات نیست
پلاستیک گیج ابزاری سریع و مقرون‌به‌صرفه برای بازرسی است، اما جایگزین کاملی برای باز کردن قطعات و اندازه‌گیری دقیق آن‌ها با ابزارهای تخصصی نیست. اگر به سایش غیرعادی میللنگ یا یاتاقان مشکوک هستی، بهتر است در کنار پلاستیک گیج از میکرومتر و ساعت اندیکاتور نیز استفاده کنی تا وضعیت قطعات با دقت بیشتری بررسی شود؛ به‌ویژه پیش از تعمیر اساسی موتور که هزینه‌ی باز کردن مجدد آن بالاست.
محدودیت سوم: سهم هر قطعه را مشخص نمی‌کند
پلاستیک گیج فقط لقی کل بین دو سطح را اندازه‌گیری میکند و مشخص نمی‌کند که سهم سایش یاتاقان بیشتر است یا میللنگ. اگر مقدار اندازه‌گیری‌شده از حد مجاز فراتر رفت و لازم است منشأ مشکل را مشخص کنی، باید هر قطعه را جداگانه و با ابزار مناسب بررسی کنی؛ برای مثال، قطر میللنگ را با میکرومتر اندازه بگیری.
محدودیت چهارم: عمر و شرایط نگهداری روی دقتش اثر می‌گذارد
پلاستیک گیج از مواد پلیمری ساخته شده است و با گذشت زمان یا در اثر نگهداری نامناسب، عواملی مانند گرما، تابش مستقیم خورشید و دمای نامناسب می‌توانند بافت آن را تغییر دهند. در چنین شرایطی، رشته دیگر رفتار و میزان تغییر شکل موردانتظار را نخواهد داشت. بنابراین، نتیجهی اندازه‌گیری با یک شاخه‌ی قدیمی یا نامناسب نگهداری‌شده، حتی اگر ظاهر سالمی داشته باشد، ممکن است گمراه‌کننده باشد. برای آشنایی با جزئیات شرایط صحیح نگهداری، مقاله‌ی نحوه نگهداری پلاستیک گیج را مطالعه کن.
محدودیت پنجم: به روش درست استفاده حساس است
چرخاندن میللنگ حین اندازه‌گیری، سفت کردن نامتقارن پیچ‌ها یا ضربه زدن و بیرون کشیدن کج کلاهک، همگی می‌توانند باعث له‌شدن یا مالیده‌شدن نامنظم رشته شوند و نتیجهی اندازه‌گیری را کاملاً نادرست کنند. بنابراین، دقت خود ابزار به‌تنهایی کافی نیست و اجرای صحیح مراحل کار نیز به همان اندازه اهمیت دارد. برای مرور کامل این مراحل، مقاله‌ی نحوه استفاده از پلاستیک گیج را مطالعه کن.
پس چه زمانی فقط پلاستیک گیج کافی است؟
برای بیشتر تعمیرات معمول و بازرسی‌های دوره‌ای، زمانی که میللنگ و یاتاقان‌ها از نظر ظاهری سالم هستند، استفاده از پلاستیک گیج به‌تنهایی کافی و قابلاعتماد است. اما اگر با سایش غیرعادی، صدای غیرمعمول موتور یا احتمال تغییر شکل قطعات مواجه هستی، بهتر است اندازه‌گیری با پلاستیک گیج را با بازرسی دقیق‌تر به کمک میکرومتر و ساعت اندیکاتور تکمیل کنی.
برای اینکه بدانید کجا باید به‌جای پلاستیک گیج از میکرومتر یا فیلر گیج استفاده کنید، مقاله‌ی پلاستیک گیج، فیلر گیج یا میکرومتر؟ را ببینید.
سوالات متداول
آیا پلاستیک گیج گردی گردنک میللنگ را هم نشان میدهد؟
بهطور کامل نه. اختلاف پهنای دو سر رشته مخروطی بودن را تا حدی نشان میدهد، ولی برای گردی و دوپهنی گردنک به میکرومتر نیاز داری.
چرا نتیجهی پلاستیک گیج کهنه قابلاعتماد نیست؟
چون پلاستیک گیج یک مادهی پلیمری است و با گذشت زمان یا نگهداری نادرست بافتش تغییر میکند و دیگر مثل قبل له نمیشود.
آیا پلاستیک گیج میتواند مشخص کند سایش از میللنگ است یا یاتاقان؟
نه، پلاستیک گیج فقط لقی کل بین دو سطح را نشان میدهد. برای مشخصکردن سهم هر قطعه باید آن را جداگانه با ابزار دیگری اندازه بگیری.
پلاستیک گیج چه زمانی کافی نیست؟
وقتی به سایش غیرعادی، صدای غیرمعمول موتور یا تغییر شکل احتمالی قطعات مشکوک هستی؛ در این حالت‌ها بهتر است بازرسی کامل‌تری هم انجام دهی.
برای اندازه‌گیری دقیق لقی در محدوده‌ی مجاز، از پلاستیک گیج اصل تهیه‌شده از «پلاستیک گیج» استفاده کن. مراحل کامل اندازه‌گیری را در مقاله‌ی نحوه استفاده از پلاستیک گیج بخوان و موجودی انواع آن را در دسته‌بندی پلاستیک گیج بررسی کن.