روشهای اندازهگیری لقی میللنگ و یاتاقان چند تاست و کدامشان دقیقتر است؟ لقی یا خلاصی بین میللنگ و یاتاقان در موتورهای بنزینی و دیزلی باید دقیقاً در همان حدی باشد که سازندهی موتور مشخص کرده است. پس از چند سال کارکرد موتور، این فاصله بهدلیل سایش تغییر میکند و معمولاً بیشتر میشود.
چرا کنترل لقی میللنگ و یاتاقان اهمیت دارد؟
بیشتر شدن لقی بین میللنگ و یاتاقان باعث میشود در زمان احتراق، ضربهی میللنگ به یاتاقان شنیده شود؛ همان صدایی که تعمیرکاران به آن «صدای یاتاقان» میگویند. سالم بودن میللنگ و تنظیمبودن لقی، جزو مهمترین پارامترهای یک موتور درونسوز است، به همین دلیل اندازهگیری دقیق آن و مطابقت با عدد استاندارد دفترچهی موتور اهمیت بالایی دارد.
وقتی لقی از حد مجاز بیشتر شود چه باید کرد؟
اگر میللنگ سالم باشد، معمولاً از یاتاقان اورسایز استفاده میشود؛ یاتاقانی با ضخامت بیشتر و قطر داخلی کمتر که فضای اضافهشده را جبران میکند. اما اگر میللنگ آسیب دیده یا خطوخش برداشته باشد، باید آن را تعویض یا بازسازی کنی.
روشهای اندازهگیری لقی میللنگ و یاتاقان
برای اندازهگیری لقی بین یاتاقانها روشهای مختلفی وجود دارد که بسته به شرایط کار و بودجهی موجود انتخاب میشوند. در ادامه هر روش را همراه با مزایا و معایبش بررسی میکنیم.
۱. روش ورق لاتون (شیم پلیت)
این روش را بیشتر مکانیکهای کلاسیک استفاده میکنند. برای مثال یک ورق ۰.۰۵ میلیمتری شیم پلیت (لاتون) را روی میللنگ میگذارند و سپس یاتاقانها را با گشتاور تعریفشده میبندند. اگر میللنگ جام شود و نچرخد، لقی کمتر از ۰.۰۵ میلیمتر است؛ اگر بهراحتی بچرخد، لقی بیشتر از این عدد است؛ و اگر نه کاملاً قفل باشد و نه خیلی راحت بچرخد، لقی همان ۰.۰۵ میلیمتر است.
معایب: این روش عدد دقیقی به دست نمیدهد، فقط یک بازهی تقریبی نشان میدهد. بعضی مکانیکها بهجای شیم پلیت از برگهی کاغذ استفاده میکنند که بهدلیل تفاوت ضخامت کاغذها، نتیجهی قابلاعتمادی نمیدهد.
۲. روش میکرومتر و ساعت اندیکاتور
برخی تراشکاران از این روش استفاده میکنند: یاتاقانها را بدون قرار دادن روی میللنگ، مطابق گشتاور تعریفشده روی هم میبندند و با ساعت اندیکاتور قطر داخلی یاتاقان را اندازه میگیرند؛ سپس با میکرومتر قطر خارجی میللنگ را اندازه میگیرند. اختلاف این دو عدد، لقی واقعی را نشان میدهد.
معایب: تهیهی تجهیزات نسبتاً گرانقیمت است، خطای انسانی در این سطح از دقت (صدم میلیمتر) تأثیر زیادی میگذارد، اپراتور باید باتجربه و متخصص باشد، و دستگاه اندازهگیری باید هر حداقل ۶ ماه یکبار کالیبره شود.
مزایا: برای تعداد نامحدودی اندازهگیری قابل استفاده است و در صورت استفادهی صحیح، دقت بالایی دارد.
۳. روش پلاستیک گیج
پلاستیک گیج مخصوص اندازهگیری لقی بین دو سطحی طراحی شده که قابلرویت نیستند، مثل فضای بین یاتاقان و میللنگ. برای دیدن مراحل کامل کار، مقالهی نحوه استفاده از پلاستیک گیج را بخوان.
معایب: یکبارمصرف است و باید در دمای کمتر از ۳۵ درجه نگهداری شود.
مزایا: دقتی تا ۰.۰۰۲ میلیمتر در مدل PL-X دارد، استفاده از آن بسیار ساده است، خطای انسانی در آن به حداقل رسیده، دقیقاً برای همین کار طراحی شده، و نتیجهاش قابلاطمینان است.
کدام روش را انتخاب کنیم؟
اگر فقط میخواهی بفهمی لقی کم است یا زیاد (بدون نیاز به عدد دقیق)، شیم پلیت گزینهی ارزان و سریعی است. اگر تجهیزات و تجربهی کار با میکرومتر و ساعت اندیکاتور را داری و قرار است بارها اندازهگیری کنی، این روش سرمایهگذاری بلندمدت خوبی است. اما برای بیشتر تعمیرکاران و حتی تعمیرگاههای حرفهای، پلاستیک گیج بهترین ترکیب از دقت، سادگی و هزینه را ارائه میدهد؛ به همین دلیل امروز رایجترین روش اندازهگیری لقی یاتاقان در دنیاست. برای آشنایی بیشتر با این ابزار، مقالهی چرا پلاستیک گیج؟ را هم بخوان.
سوالات متداول
دقیقترین روش اندازهگیری لقی میللنگ و یاتاقان کدام است؟
در بین روشهای رایج، میکرومتر و ساعت اندیکاتور در دستان یک اپراتور باتجربه دقت بسیار بالایی دارند، اما پلاستیک گیج هم دقتی تا ۰.۰۰۲ میلیمتر میدهد و بهمراتب سادهتر و ارزانتر است.
چرا روش شیم پلیت (لاتون) عدد دقیق نمیدهد؟
چون این روش فقط نشان میدهد لقی کمتر یا بیشتر از ضخامت شیم استفادهشده است، نه یک عدد دقیق. برای رسیدن به عدد واقعی باید چند ضخامت مختلف را امتحان کنی.
چرا ساعت اندیکاتور باید کالیبره شود؟
چون در طول زمان و با استفادهی مکرر، دقت هر ابزار اندازهگیری کاهش پیدا میکند. برای اطمینان از صحت نتیجه، این دستگاه باید حداقل هر ۶ ماه یکبار کالیبره شود.
چرا نادیدهگرفتن صدای یاتاقان خطرناک است؟
چون این صدا نشانهی افزایش لقی بین میللنگ و یاتاقان است. اگر بهموقع بررسی و تعمیر نشود، ممکن است به آسیب جدیتر به میللنگ و در نهایت هزینهی تعمیر بسیار بالاتر منجر شود.
برای اندازهگیری ساده، دقیق و مقرونبهصرفهی لقی میللنگ و یاتاقان، پلاستیک گیج اصل را از «پلاستیک گیج» تهیه کن. موجودی و مشخصات دقیق هر نوع را در دستهبندی پلاستیک گیج ببین.