ورق مس و ورق برنج در نگاه اول شباهت زیادی به یکدیگر دارند و گاهی هر دو با عنوان «فلز زرد» یا «فلز قرمز» شناخته میشوند؛ اما از نظر رفتار الکتریکی، انتقال حرارت، قیمت و قابلیت ماشین‌کاری تفاوت‌های قابل‌توجهی دارند. در این مقاله، ویژگی‌های مس و برنج را با اعداد و مشخصات فنی مقایسه می‌کنیم تا انتخاب مناسب‌تری برای کاربرد موردنظر داشته باشید.
مس و برنج چه فرقی دارند؟
مس فلزی خالص است. ورق مس الکترولیتی با گرید C11000 دست‌کم ۹۹٫۹ درصد مس دارد. در مقابل، برنج آلیاژی از مس و روی است. برنج ورقی رایج معمولاً حاوی ۶۳ تا ۷۰ درصد مس و مقدار باقی‌مانده روی است؛ برای مثال، گرید C26000 با نسبت ۷۰/۳۰. وجود روی در ترکیب آلیاژ، رنگ، سختی و رسانایی برنج را تغییر می‌دهد.
جدول مقایسه‌ی مس و برنج
| ویژگی | ورق مس | ورق برنج (۷۰/۳۰) |
|---|---|---|
| ترکیب | دست‌کم ۹۹٫۹٪ مس | حدود ۷۰٪ مس و ۳۰٪ روی |
| رنگ | قرمز مایل به صورتی؛ با زمان قهوه‌ای | زرد طلایی |
| رسانایی برق | حدود ۱۰۰٪ IACS (مرجع رسانایی) | حدود ۲۸٪ IACS |
| رسانایی گرما | حدود ۳۹۰ W/m·K | حدود ۱۲۰ W/m·K |
| چگالی | حدود ۸٫۹ گرم بر سانتی‌متر مکعب | حدود ۸٫۵ |
| سختی و استحکام | نرم‌تر و شکل‌پذیرتر | سخت‌تر و محکم‌تر |
| ماشین‌کاری | دشوار (چسبنده) | بهتر؛ برنج سرب‌دار بسیار خوش‌تراش است |
| جذب آهنربا | ندارد | ندارد |
| قیمت هر کیلو | بالاتر | معمولاً پایین‌تر |
اطلاعات مربوط به ترکیب شیمیایی، رسانایی و چگالی از برگه‌های مشخصات آلیاژهای C11000 و C26000 در وب‌سایت انجمن توسعه‌ی مس (CDA) استخراج شده است.
برای برق و ارت: مس
رسانایی الکتریکی مس حدود سه و نیم برابر برنج است. بنابراین، برای ساخت شینه، کنتاکت، صفحه‌ی ارت و هر قطعه‌ای که جریان الکتریکی زیادی از آن عبور می‌کند، مس انتخاب مناسب‌تری است. مس در کاربردهای انتقال حرارت نیز عملکرد بهتری دارد. برای بررسی جزئیات، مطلب کاربرد شیم مسی در صنعت برق را بخوانید.
برای قطعه‌سازی و کارهای تزئینی: برنج
برنج سخت‌تر از مس است، قابلیت تراش‌کاری بهتری دارد و به‌دلیل رنگ طلایی، در ساخت قطعات تزئینی محبوب است. اگر رسانایی الکتریکی اولویت شما نیست و به گزینه‌ای با قیمت کمتر نیاز دارید، ورق برنج انتخاب اقتصادی‌تری خواهد بود. برنز، آلیاژ مس و قلع، نیز برای کاربردهایی با سایش زیاد مناسب است. مقایسه‌ی کامل این آلیاژها در مطلب تفاوت فسفر برنز، برنز و برنج آمده است.
چطور مس را از برنج تشخیص دهیم؟
- رنگ: مس رنگ قرمز مایل به صورتی دارد، در حالی که رنگ برنج زرد است. اگر سطح ورق کدر یا اکسید شده باشد، بخشی از آن را با سنباده‌ی نرم تمیز کنید تا رنگ اصلی فلز مشخص شود.
- آهنربا: هیچیک از مس و برنج جذب آهنربا نمی‌شوند؛ بنابراین این آزمایش فقط برای تفکیک آن‌ها از آهن و فولاد کاربرد دارد.
- وزن: در ابعاد و ضخامت یکسان، ورق مس حدود ۵ درصد سنگین‌تر از ورق برنج است (جدول وزن ورق مس).
- رسانایی: دقیق‌ترین روش تشخیص، اندازه‌گیری رسانایی با دستگاه مخصوص است.
خرید ورق مس و برنج
ورق مس، برنج و برنز در فروشگاه پلاستیک گیج با ابعاد یکسان عرضه میشوند: رول با عرض ۶۰ سانتی‌متر و ضخامت ۰٫۰۸ تا ۰٫۲ میلی‌متر، و ورق با ابعاد ۶۶ × ۲۰۰ سانتی‌متر و ضخامت ۰٫۳ تا ۲ میلی‌متر. برای مشاهده‌ی قیمت روز، به صفحه‌ی ورق مس و رول مس مراجعه کنید.
سؤالات متداول
مس گران‌تر است یا برنج؟
معمولاً قیمت هر کیلوگرم مس از برنج بیشتر است؛ زیرا بخشی از ترکیب برنج را فلز روی تشکیل می‌دهد که ارزان‌تر است.
آیا مس یا برنج جذب آهنربا میشوند؟
خیر. هیچیک از مس و برنج خاصیت مغناطیسی ندارند.
برای کارهای برقی مس بهتر است یا برنج؟
مس. رسانایی الکتریکی مس حدود ۱۰۰٪ IACS است، در حالی که این مقدار برای برنج حدود ۲۸٪ است.
تفاوت ظاهری مس و برنج چیست؟
رنگ مس قرمز مایل به صورتی و رنگ برنج زرد طلایی است. مس با گذشت زمان به رنگ قهوه‌ای درمی‌آید و تیره می‌شود.