مس فلزی نرم با قابلیت شکل‌دهی آسان و رنگی گرم است؛ به همین دلیل در حکاکی، قلمزنی، معرق و پروژه‌های کار و فناوری کاربرد گسترده‌ای دارد. در انتخاب ورق مس برای این فعالیت‌ها، مهم‌ترین عامل تعیین ضخامت مناسب است. در این راهنما، ضخامت پیشنهادی برای هر نوع کار، روش برش برگ‌های کوچک از رول و نحوه‌ی نرم‌کاری مجدد ورق سخت‌شده را بررسی می‌کنیم.
ضخامت مناسب برای هر کار
| کار | ضخامت پیشنهادی (میلیمتر) | توضیح |
|---|---|---|
| کاردستی، معرق ساده و کار و فناوری | ۰٫۰۸ تا ۰٫۱۵ | با قیچی معمولی بریده میشود و با فشار مداد یا قلم ساده برجسته میشود. |
| حکاکی با قلم یا دستگاه حکاکی | ۰٫۱۵ تا ۰٫۳ | آن‌قدر محکم است که زیر قلم چروک نشود. |
| قلمزنی (برجسته‌کاری) | ۰٫۳ تا ۰٫۸ | برای برجستگی کم ضخامت کمتر و برای برجستگی عمیق ضخامت بیشتر. |
| قلمزنی عمیق، ظروف و تابلوهای بزرگ | ۰٫۸ تا ۱٫۲ | به ابزار و قیر قلمزنی و نرم کردن چندباره نیاز دارد. |
بازه‌های ضخامت ذکرشده بر اساس تجربه‌ی رایج در کارگاه‌های هنری تعیین شده‌اند و جنبه‌ی استاندارد ندارند. اگر تازه‌کار هستید، برای حکاکی با ضخامت ۰٫۱ میلیمتر و برای قلمزنی با ضخامت ۰٫۵ میلیمتر شروع کنید. رول‌های ۰٫۰۸ تا ۰٫۲ میلیمتر و ورق‌های ۰٫۳ تا ۲ میلیمتر در ورق مس و رول مس موجود است.
ورق مس برای کار و فناوری نهم
برای بیشتر پروژه‌های مدرسه، ورق مس ۰٫۱ میلیمتر کافی است. این ورق را میتوان با قیچی برید، با خودکار یا ابزارهای ساده روی آن برجستگی ایجاد کرد و هنگام کار نیز دست را نمی‌برد. یک متر از رول با عرض ۶۰ سانتیمتر برای اجرای پروژه‌های چند دانش‌آموز کافی است.
برش برگ A4 از رول مس
ابعاد استاندارد برگ A4 برابر با ۲۱ × ۲۹٫۷ سانتیمتر است. از یک متر رول مس با عرض ۶۰ سانتیمتر میتوان دو برگ در عرض و سه برگ در طول، یعنی شش برگ A4 برش داد؛ در این حالت یک نوار باریک باقی می‌ماند. برای ضخامتهای تا ۰٫۲ میلیمتر، قیچی معمولی یا قیچی ورق‌بر کافی است. پس از برش، لبه‌ها را با سنباده‌ی نرم صاف کنید.
نرم کردن ورق مس (آنیل)
هنگام قلمزنی و چکش‌کاری، مس به‌تدریج سخت و شکننده میشود. برای بازگرداندن نرمی ورق، آن را با شعله‌ی گاز بهصورت یکنواخت گرم کنید تا رنگ سطح کمی تغییر کند و به قرمز کدر برسد. طبق داده‌های انجمن توسعه‌ی مس، محدوده‌ی دمای آنیل مس حدود ۳۷۰ تا ۶۵۰ درجه‌ی سانتی‌گراد است. پس از گرم‌کردن، می‌توانید ورق را در آب سرد کنید یا اجازه دهید در هوا خنک شود. در مس، سرعت سرد شدن بر میزان نرمی تأثیری ندارد؛ با این حال، سرد کردن در آب جداسازی پوسته‌ی اکسیدی را آسان‌تر می‌کند. هنگام کار از انبر استفاده کنید و هرگز ورق داغ را با دست نگیرید.
آماده‌سازی و نگهداری
- پیش از شروع کار، چربی سطح ورق را با آب و مایع ظرفشویی پاک کنید تا رنگ و پتینه بهصورت یکنواخت روی سطح بنشیند.
- اثر انگشت روی سطح مس لکه ایجاد می‌کند؛ بنابراین هنگام کار از دستکش نخی استفاده کنید.
- برای ثابت نگه‌داشتن رنگ قطعه‌ی نهایی، یک لایه لاک شفاف روی آن بزنید. درباره‌ی علت تیره شدن مس، مطلب اکسید شدن و زنگار مس را بخوانید.
سؤالات متداول
برای حکاکی چه ضخامت ورق مسی مناسب است؟
برای حکاکی دستی و ساخت کاردستی، ضخامت ۰٫۱ تا ۰٫۲ میلیمتر و برای حکاکی با دستگاه، ضخامت ۰٫۲ تا ۰٫۳ میلیمتر مناسب است.
ورق مس برای قلمزنی چند میل باشد؟
ضخامت معمول برای قلمزنی ۰٫۳ تا ۰٫۸ میلیمتر است؛ برای اجرای طرحهای عمیق و بزرگ میتوان از ضخامتهای تا حدود ۱٫۲ میلیمتر استفاده کرد.
ورق مس A4 دارید؟
از یک متر رول مس با عرض ۶۰ سانتیمتر میتوان شش برگ A4 برش داد. رول بهصورت متری عرضه میشود.
ورق مس سخت‌شده را چطور نرم کنیم؟
ورق را با شعله گرم کنید تا به رنگ قرمز کدر برسد (حدود ۳۷۰ تا ۶۵۰ درجه)؛ سپس اجازه دهید در آب یا هوا خنک شود.