اصطلاح «ورق مس خالص» معمولاً به مسی با خلوص حدود ۹۹٫۹ درصد اشاره دارد. بااین‌حال، همه‌ی گریدهای مس خالص خواص یکسانی ندارند. حتی مقادیر کم اکسیژن یا فسفر باقی‌مانده در ترکیب مس می‌تواند بر رسانایی الکتریکی و رفتار آن هنگام لحیم‌کاری و جوشکاری تأثیر بگذارد. در این مقاله، سه گرید رایج ورق مس و کاربردهای هرکدام را بررسی می‌کنیم.
مس الکترولیتی (ETP، C11000)
رایج‌ترین نوع ورق مس، مس الکترولیتی با گرید Cu-ETP است. طبق برگه‌ی آلیاژ C11000 در وب‌سایت انجمن توسعه‌ی مس، این گرید دست‌کم ۹۹٫۹۰ درصد مس (به‌همراه نقره) دارد و رسانایی آن در حالت نرم حداقل ۱۰۰٪ IACS است. عنوان «الکترولیتی» به روش پالایش این مس اشاره دارد. این گرید حاوی مقدار کمی اکسیژن است و در صورت گرم شدن در محیط هیدروژنی، برای مثال با شعله‌ی احیایی، ممکن است دچار تردی شود.
مس DHP (فسفرزدایی‌شده، C12200)
در گرید Cu-DHP، اکسیژن موجود در مس با استفاده از فسفر حذف شده است. بر اساس برگه‌ی فنی Aurubis، این گرید حداقل ۹۹٫۹۰ درصد مس و ۰٫۰۱۵ تا ۰٫۰۴۰ درصد فسفر دارد. قابلیت لحیم‌کاری، لحیم‌سخت و جوشکاری Cu-DHP بسیار خوب است؛ اما رسانایی الکتریکی آن کمتر از مس الکترولیتی و حدود ۷۹٪ IACS و بیشتر است. از این گرید در ساخت لوله، مبدل حرارتی، کولر و پوشش سقف استفاده می‌شود.
مس بدون اکسیژن (OF، C10200)
مس بدون اکسیژن دارای خلوص حداقل ۹۹٫۹۵ درصد است و تقریباً هیچ اکسیژنی در ترکیب آن وجود ندارد. رسانایی الکتریکی این گرید مشابه مس الکترولیتی و مقاومت آن در برابر تردی هیدروژنی بالاست. از این نوع مس در تجهیزات خلأ، الکترونیک دقیق و هادی‌های خاص استفاده می‌شود و قیمت بالاتری دارد.
جدول مقایسه
| گرید | خلوص مس | رسانایی برق | نقطه‌ی قوت | کاربرد رایج |
|---|---|---|---|---|
| ETP (C11000) | دست‌کم ۹۹٫۹۰٪ | دست‌کم ۱۰۰٪ IACS | رسانایی بالا، قیمت مناسب | برق، شینه، ارت، کارهای هنری |
| DHP (C12200) | دست‌کم ۹۹٫۹۰٪ | حدود ۷۹٪ IACS و بیشتر | لحیم‌کاری و جوشکاری عالی | لوله، مبدل حرارتی، سقف |
| OF (C10200) | دست‌کم ۹۹٫۹۵٪ | حدود ۱۰۰٪ IACS | بدون تردی هیدروژنی | خلأ، الکترونیک دقیق |
خلوص مس را چطور تشخیص دهیم؟
رنگ و ظاهر سطح برای تشخیص قطعی خلوص مس کافی نیست. مطمئن‌ترین روش، بررسی گواهی آنالیز کارخانه یا اندازه‌گیری رسانایی الکتریکی است. اگر قرار است ورق با شعله لحیم‌سخت یا جوشکاری شود، گرید DHP را در نظر بگیرید و هنگام سفارش، نوع گرید موردنیاز را اعلام کنید.
تفاوت مس خالص با برنج و برنز
برنج از ترکیب مس و روی ساخته می‌شود، درحالی‌که برنز آلیاژی از مس و قلع است. رسانایی الکتریکی هر دو آلیاژ در مقایسه با مس خالص بسیار کمتر است. برای بررسی جزئیات، مقاله‌ی تفاوت ورق مس و برنج را مطالعه کنید. برای تهیه‌ی ورق و رول مس نیز به ورق مس و رول مس مراجعه کنید.
سؤالات متداول
ورق مس خالص چند درصد مس دارد؟
ورق مس الکترولیتی رایج با گرید C11000، حداقل ۹۹٫۹۰ درصد مس دارد.
مس الکترولیتی چیست؟
مسی است که با فرایند الکترولیز پالایش شده است. گرید ورقی آن Cu-ETP یا C11000 است و رسانایی الکتریکی بسیار بالایی دارد.
برای لحیم‌کاری با شعله کدام مس بهتر است؟
مس DHP (C12200)، زیرا اکسیژن ندارد و هنگام گرم شدن دچار تردی نمی‌شود.
آیا از رنگ مس می‌شود خلوص آن را فهمید؟
خیر. برای اطمینان از خلوص مس باید گواهی آنالیز محصول بررسی یا آزمایش رسانایی الکتریکی انجام شود.