«لقی میل لنگ موتورسیکلت» با لقی میل لنگ خودرو فرق مهمی دارد. در بیشتر موتورسیکلتهای رایج ایران، میل لنگ پرسی (چندتکه) است؛ سر شاتون روی رولبرینگ سوزنی می‌چرخد و دو طرف میل لنگ روی بلبرینگ سوار است. یعنی یاتاقان پوستهای و لقی روغن به شکلی که در موتور خودرو داریم، اینجا وجود ندارد. در این مقاله می‌گوییم در موتورسیکلت دقیقاً چه لقی‌هایی کنترل میشود، با چه ابزاری و عدد مجازش چقدر است.
دو نوع میل لنگ در موتورسیکلت
| نوع | کجا | یاتاقان‌ها | روش کنترل لقی |
|---|---|---|---|
| میل لنگ پرسی (چندتکه) | بیشتر تک‌سیلندرها: هوندا ۱۲۵ و ۱۵۰ و موتورهای مشابه ایرانی، باجاج، بیشتر اسکوترها | سر شاتون: رولبرینگ سوزنی؛ ثابت: بلبرینگ | فیلر گیج و ساعت اندیکاتور |
| میل لنگ یکپارچه با یاتاقان پوستهای | بیشتر موتورسیکلتهای چندسیلندر بزرگ | یاتاقان پوستهای مثل موتور خودرو | پلاستیک گیج برای لقی روغن، ساعت برای تاب |
اگر موتور شما از نوع اول است (که در ایران بیشترین تعداد را دارد)، سه چیز را کنترل کنید: لقی بغل سر شاتون، لقی بالا و پایین سر شاتون و تاب میل لنگ.
عددهای مجاز از کتاب تعمیرات
| کنترل | هوندا CG125 | هوندا PCX150 | باجاج پالسار ۱۸۰ |
|---|---|---|---|
| لقی بغل سر شاتون (Side Clearance) | نو ۰٫۰۵ تا ۰٫۳۰؛ حداکثر ۰٫۸۰ میلی‌متر | نو ۰٫۱۰ تا ۰٫۳۵؛ حداکثر ۰٫۵۵ میلی‌متر | — |
| لقی بالا و پایین سر شاتون (Radial) | نباید لقی محسوس داشته باشد | نو ۰٫۰۰۴ تا ۰٫۰۱۶؛ حداکثر ۰٫۰۵ میلی‌متر | — |
| تاب میل لنگ (Runout) | — | حداکثر ۰٫۱۰ میلی‌متر | استاندارد حداکثر ۰٫۰۲؛ حد تعمیر ۰٫۰۵ میلی‌متر |
موتورهای ۱۲۵ و ۱۵۰ سیسی ساخت ایران بیشتر بر پایه‌ی طرح هوندا CG ساخته شده‌اند؛ اگر کتاب تعمیرات مدل خودتان را ندارید، ستون CG125 مرجع نزدیکی است. برای موتورهای بزرگ‌تر، عدد کتاب همان مدل ملاک است.
۱. لقی بغل سر شاتون
یعنی فاصله‌ی بین کنار سر شاتون و دیواره‌ی وزنه‌ی میل لنگ.
- شاتون را کاملاً به یک طرف هل دهید.
- تیغه‌های فیلر گیج را بین کنار سر شاتون و وزنه‌ی میل لنگ بگذارید تا تیغه‌ای پیدا شود که با کمی اصطکاک رد شود.
- ضخامت آن تیغه، لقی بغل است. اگر از حد مجاز بیشتر بود، کیت شاتون باید عوض شود.
۲. لقی بالا و پایین سر شاتون
این مهم‌ترین کنترل است، چون سائیدگی رولبرینگ سوزنی و پین سر شاتون را نشان می‌دهد.
- میل لنگ را طوری نگه دارید که شاتون در نقطه‌ی بالا باشد و میل لنگ نچرخد.
- شاتون را در امتداد خودش بالا و پایین بکشید (نه به چپ و راست).
- در موتورهای ۱۲۵ نباید هیچ لقی محسوسی حس کنید. برای عدد دقیق، ساعت اندیکاتور را روی سر شاتون بگذارید و بالا و پایین حرکتش دهید.
دقت کنید: حرکت شاتون به چپ و راست (همان لقی بغل) طبیعی است. فقط حرکت بالا و پایین نشانه‌ی خرابی است.
۳. تاب میل لنگ
- میل لنگ را روی دو بلوک V یا بین دو مرغک (سانتر) بگذارید.
- ساعت اندیکاتور را روی محل بلبرینگهای دو طرف بگذارید و میل لنگ را یک دور آرام بچرخانید.
- تفاضل بیشترین و کمترین عدد ساعت، تاب است. اگر از حد مجاز بیشتر بود، میل لنگ باید با دستگاه سانتر شود.
جزئیات ساعت زدن، اشتباهات رایج و فرق عدد ساعت با خم واقعی را در ساعت زدن میل لنگ توضیح داده‌ایم.
بلبرینگهای ثابت
در میل لنگ پرسی، یاتاقان ثابت بلبرینگ است و عدد لقی جداگانه ندارد. بلبرینگ را با دست بچرخانید: اگر زبری، صدای خش‌خش یا لقی محسوس داشت، عوض شود. بلبرینگ‌ها معمولاً همراه کیت شاتون یا هنگام باز کردن موتور تعویض می‌شوند.
اگر لقی از حد بیشتر بود چه کنیم؟
- لقی بالا و پایین یا بغل سر شاتون زیاد است: میل لنگ باز میشود و کیت شاتون (شاتون، پین و رولبرینگ سوزنی) عوض میشود. بعد دو نیمه دوباره پرس و سانتر می‌شوند.
- تاب زیاد است: میل لنگ با دستگاه سانتر (پرس و ساعت) صاف میشود. اگر بعد از تعویض کیت شاتون این کار انجام نشود، موتور لرزش شدید پیدا می‌کند و بلبرینگ‌ها زود خراب می‌شوند.
- بلبرینگ ثابت زبر یا لق است: بلبرینگ با پرس عوض میشود.
موتورسیکلتهای با یاتاقان پوستهای
اگر موتور شما یاتاقان پوستهای دارد (بیشتر موتورهای چندسیلندر)، لقی روغن یاتاقان را مثل موتور خودرو با پلاستیک گیج اندازه بگیرید. قطر محور در این موتورها کوچک است و لقی‌ها تنگ؛ پس پلاستیک گیج سبز آمریکایی MPG (۰٫۰۲۵ تا ۰٫۰۷۶ میلی‌متر) یا اگر لقی خیلی کم است پلاستیک گیج سفید انگلیسی PLX (۰٫۰۱۸ تا ۰٫۰۴۵ میلی‌متر) مناسب است. در این موتورها هم لقی بغل شاتون و تاب میل لنگ با فیلر و ساعت کنترل میشود. برای تخمین لقی از روی قطر محور، از دستیار لقی‌گیری کمک بگیرید.
علائم لقی میل لنگ موتورسیکلت
- صدای تقتق یا ضربهی بم از پایین موتور که با گاز دادن بیشتر میشود
- لرزش غیرعادی، مخصوصاً در دور بالا
- صدای غرش یا خش‌خش از دو طرف میل لنگ (بلبرینگ ثابت)
- نشت روغن از کاسه‌نمد دو طرف میل لنگ به خاطر تاب یا لقی
سوالات متداول
با پلاستیک گیج میشود لقی میل لنگ موتورسیکلت را گرفت؟
در بیشتر موتورسیکلتهای تکسیلندر ایران (۱۲۵ و ۱۵۰ سیسی و باجاج) نه، چون سر شاتون رولبرینگ سوزنی دارد و یاتاقان ثابت بلبرینگ است. پلاستیک گیج برای موتورسیکلتهایی است که یاتاقان پوستهای (مثل موتور خودرو) دارند؛ معمولاً موتورهای چندسیلندر بزرگ.
لقی مجاز سر شاتون موتور ۱۲۵ چقدر است؟
در کتاب تعمیرات هوندا CG125، لقی بغل (کنار) سر شاتون در حالت نو ۰٫۰۵ تا ۰٫۳۰ میلی‌متر و حداکثر مجاز ۰٫۸۰ میلی‌متر است. در جهت بالا و پایین نباید هیچ لقی محسوسی وجود داشته باشد.
تاب میل لنگ موتورسیکلت چقدر مجاز است؟
بسته به مدل فرق دارد. مثلاً در کتاب تعمیرات باجاج پالسار ۱۸۰ تاب استاندارد حداکثر ۰٫۰۲ و حد تعمیر ۰٫۰۵ میلی‌متر است و در هوندا PCX150 حد تعمیر ۰٫۱۰ میلی‌متر.
اگر سر شاتون لقی داشت چه کنیم؟
میل لنگ پرسی باید باز شود و پین، رولبرینگ سوزنی و معمولاً خود شاتون (کیت شاتون) عوض شود. بعد دو نیمه‌ی میل لنگ دوباره پرس و ساعت زده (سانتر) می‌شوند تا تاب نداشته باشند. این کار دستگاه و تجربه‌ی تراشکاری تخصصی می‌خواهد.
علائم لقی میل لنگ موتورسیکلت چیست؟
صدای تقتق یا ضربهی بم از پایین موتور که با گاز دادن بیشتر میشود، لرزش غیرعادی در دور بالا، و صدای غرش یا زبری بلبرینگهای ثابت. لقی زیاد بلبرینگ ثابت معمولاً با چرخاندن میل لنگ با دست و احساس زبری یا لقی معلوم میشود.