خمیر (Paste) با گریس تفاوت دارد. ماده‌ی اصلی روان‌کار در خمیر، ذرات جامد با غلظت بالا است؛ موادی مانند MoS2، گرافیت، پودر مس، آلومینیوم، سرامیک یا ترکیبات سفید. وجود این ذرات باعث می‌شود خمیر حتی در فشار و دمای بسیار بالا از جوش‌خوردگی سطوح و گیرپاژ جلوگیری کند؛ اما برای چرخش سریع و مداوم طراحی نشده است. در این مقاله، هر ۲۲ خمیر OKS و پودر MoS2 را به همراه دمای کار و کاربردهای اعلام‌شده از سوی سازنده بررسی می‌کنیم.
دو دما در برگه‌ی فنی خمیر
OKS برای بیشتر خمیرها دو محدوده‌ی دمایی اعلام می‌کند: دمای روانکاری، یعنی حداکثر دمایی که روغن پایه همچنان عملکرد روانکاری دارد، و دمای جداسازی (Separation)، یعنی دمایی که در آن، پس از سوختن روغن پایه، ذرات جامد همچنان بین دو سطح باقی می‌مانند و از جوش‌خوردن پیچ و مهره جلوگیری می‌کنند. برای اتصالاتی مانند پیچ اگزوز یا فلنج بخار، عدد دوم اهمیت بیشتری دارد.
جدول همه‌ی خمیرهای OKS
| خمیر | نوع | دما (°C) | گواهی |
|---|---|---|---|
| OKS 200 | خمیر مونتاژ MoS2 | ۳۵- تا ۴۵۰+ (جداسازی) | — |
| OKS 210 | خمیر پیچ دمای بالا برای فولاد پرآلیاژ | ۴۰- تا ۱۰۰۰+ (جداسازی) | NSF H1 |
| OKS 217 | خمیر دمای بالا، خلوص زیاد | ۴۰- تا ۱۴۰۰+ (جداسازی) | — |
| OKS 220 / 221 | خمیر سریع MoS2 (221 اسپری) | ۳۵- تا ۴۵۰+ (221 بدون اکسیژن تا ۶۳۰+) | — |
| OKS 230 | خمیر MoS2 دمای بالا | ۳۵- تا ۱۸۰+ روانکاری / ۴۵۰+ جداسازی | — |
| OKS 235 / 2351 | خمیر آلومینیومی (2351 اسپری) | ۳۰- تا ۱۱۰+ روانکاری / ۱۱۰۰+ جداسازی | — |
| OKS 240 / 241 | خمیر مسی (241 اسپری) | ۳۰- تا ۱۱۰۰+ (جداسازی) | — |
| OKS 245 | خمیر مسی ضدخوردگی | ۳۰- تا ۱۰۰+ روانکاری / ۱۱۰۰+ جداسازی | — |
| OKS 250 / 2501 | خمیر سفید همه‌کاره، سرامیکی (2501 اسپری) | ۴۰- تا ۲۰۰+ روانکاری / ۱۴۰۰+ جداسازی | NSF H2 |
| OKS 252 | خمیر سفید دمای بالا، غذایی | ۳۰- تا ۱۶۰+ روانکاری / ۱۲۰۰+ جداسازی | NSF H1 |
| OKS 255 | خمیر سرامیکی | ۳۰- تا ۱۰۰+ روانکاری / ۱۴۰۰+ جداسازی | — |
| OKS 260 | خمیر مونتاژ سفید | ۲۵- تا ۱۵۰+ | — |
| OKS 265 | خمیر فک سه‌نظام | ۴۵- تا ۱۱۰+ | — |
| OKS 270 | خمیر گریسی سفید | ۲۵- تا ۱۲۵+ | — |
| OKS 277 | خمیر فشار بالا با PTFE | ۲۰- تا ۱۵۰+ | — |
| OKS 280 | خمیر سفید دمای بالا (شکل‌دهی گرم) | ۱۵- تا ۱۱۵۰+ | — |
| OKS 1103 | خمیر انتقال حرارت، عایق برق | ۴۰- تا ۱۸۰+ | — |
| OKS 1105 | خمیر عایق برق | ۴۰- تا ۲۰۰+ | — |
| OKS 100 | پودر MoS2 خالص | ۱۸۵- تا ۴۵۰+ در هوا | — |
خمیرهای MoS2
OKS 200 – خمیر مونتاژ MoS2
کاربردهایی که OKS برای این محصولات معرفی کرده است:
- مونتاژ قطعات پرسی مانند چرخ، شفت، رینگ و بلبرینگ، با هدف جلوگیری از گیرپاژ و کنده‌شدن فلز هنگام لغزش سطوح.
- ایجاد لایه‌ی اولیه‌ی ضدچسبندگی روی پیچ‌های متحرک، تکیه‌گاه‌ها، راهنماها و ریل‌ها برای جلوگیری از حرکت گیر و رها (استیک‌اسلیپ یا stick-slip).
- روانکاری اولیه (Run-in) سطوح لغزشی تحت تنش بالا، مانند یاتاقان، چرخ‌دنده و میل‌لنگ.
- شکل‌دهی سخت بدون براده‌برداری، مانند گنبدی‌کردن، پرس‌کاری و برجسته‌کاری.
این خمیر در برابر آب، روغن، گریس، مواد شیمیایی و روغن هیدرولیک مقاوم است. در آزمون پرس، ضریب اصطکاک آن ۰٫۰۹ است و قطعه یکنواخت و بدون حرکت گیر و رها (استیک‌اسلیپ) می‌لغزد؛ بار جوش آن هم ۲٬۴۰۰ نیوتن است. وقتی دو قطعه را با پرس روی هم جا می‌زنند، مثل جا زدن بلبرینگ روی شفت، اگر روانکاری خوب نباشد قطعه یکنواخت جلو نمی‌رود: لحظه‌ای گیر می‌کند، ناگهان سُر می‌خورد و دوباره گیر می‌کند. این حرکت تکه‌تکه و ضربه‌ای، که به آن استیک‌اسلیپ (stick-slip) می‌گویند، هم سطح قطعه را خراب می‌کند و هم کنترل نیروی پرس را سخت می‌کند. OKS تأکید می‌کند که این محصول را نباید جایگزین گریس کرد. این خمیر در فروشگاه موجود است: خمیر مونتاژ مولیبدن. برای آشنایی با تفاوت آن و روغن مونتاژ موتور، مقاله‌ی خمیر مولیبدن یا روغن مونتاژ؟ را بخوانید.
OKS 220 و OKS 221 – خمیر سریع MoS2
این محصول حاوی مقدار بسیار بیشتری MoS2 است و اثر روانکاری آن بلافاصله ظاهر می‌شود؛ بنابراین نیازی به مالیدن خمیر روی سطح نیست. کاربردهای آن مشابه OKS 200 است، اما برای شرایط کاری سختتر در نظر گرفته شده است. ضریب اصطکاک در آزمون پرس ۰٫۰۵ و بار جوش ۴٬۲۰۰ نیوتن است. مدل 221 نسخه‌ی اسپری این محصول است و در شرایط بدون اکسیژن، دمای جداسازی آن به ۶۳۰ درجه می‌رسد.
OKS 230 – خمیر MoS2 دمای بالا
مناسب روانکاری قطعات داغ، از جمله بلبرینگ و یاتاقان، راهنما، زنجیر، غلتک و قطعات متحرک تجهیزات شکل‌دهی گرم، عملیات حرارتی و خشک‌کن. در دماهای بالاتر از ۲۵۰ درجه، برای مثال در بلبرینگ واگن کوره، پاتیل، کنورتور و دمنده‌ی هوای گرم، به‌صورت روان‌کار خشک عمل می‌کند. محدوده‌ی عملکرد آن تا ۲۰۰ درجه مشابه خمیر است و از ۲۰۰ تا ۴۵۰ درجه به‌صورت روان‌کار خشک عمل می‌کند.
خمیرهای مسی و آلومینیومی (ضدچسبندگی)
OKS 240 و OKS 241 – خمیر مسی
خمیر ضدگیرپاژ دمای بالا بر پایهی مس، برای جلوگیری از خوردگی، گیرپاژ و چسبیدن اتصالات. کاربردهای آن شامل فلنج‌ها و اتصالات خطوط بخار داغ، پیچ‌های محفظه‌ی احتراق و مشعل‌های گاز و گازوئیل، و همچنین پیچ‌های موتور، اگزوز و صداخفه‌کن است. با استفاده از این خمیر، پیچ‌ها حتی پس از قرارگرفتن طولانی‌مدت در دمای بالا، بدون آسیب باز می‌شوند. این محصول رسانای برق است و دمای جداسازی آن تا ۱۱۰۰ درجه می‌رسد.
OKS 245 – خمیر مسی با ضدخوردگی بالا
مناسب پیچ‌ها و سطوح لغزشی در دمای بالا و محیط‌های خورنده، از جمله محیط آب دریا. کاربردهای آن شامل پیچ موتور، فلنج بخار، اگزوز و مشعل است. در برابر آب شیرین و آب دریا مقاومت کامل دارد و چسبندگی بالایی به سطح نشان می‌دهد. OKS استفاده از آن را در سیستم ترمز خودرو نیز توصیه می‌کند. دمای روانکاری آن تا ۱۰۰ درجه و دمای جداسازی آن تا ۱۱۰۰ درجه است.
OKS 235 و OKS 2351 – خمیر آلومینیومی
برای مونتاژ پیچ‌ها، اتصالات، فلنج‌ها، راهنماها و سطوح آب‌بندی در کوره، دیگ، مشعل و موتورهای داغ طراحی شده است. این محصول فاقد فلزات سنگین است، در برابر آب و زنگ‌زدگی مقاومت دارد و نسبت گشتاور به نیروی پیش‌کشیدگی پیچ را در محدوده‌ی بهینه حفظ می‌کند. دمای روانکاری آن تا ۱۱۰ درجه و دمای جداسازی آن تا ۱۱۰۰ درجه است. مدل 2351 نسخه‌ی اسپری این محصول است.
نکته: استفاده از خمیر مسی روی استیل ضدزنگ و آلومینیوم ممکن است باعث خوردگی گالوانیک شود. برای این فلزات، خمیر سفید یا سرامیکی انتخاب مناسب‌تری است.
خمیرهای سفید، سرامیکی و دمای خیلی بالا
OKS 250 و OKS 2501 – خمیر سفید همه‌کاره، بدون فلز
خمیر دمای بالا بر پایهی سرامیک، مناسب سطوح لغزشی پربار با سرعت کم یا حرکت نوسانی. از کاربردهای آن می‌توان به پیچ‌ها و اتصالات فولادهای پرآلیاژ و فلزات غیرآهنی، پیچ‌های داغ موتور و توربین، و محافظت ضدزنگ از پیچ، پین، فلنج و اسپیندل اشاره کرد. این محصول برای اتصالات استیل ضدزنگ نیز مناسب است. در برابر آب سرد و گرم و بیشتر اسیدها و قلیاها مقاومت دارد. دارای گواهی NSF H2 است. دمای روانکاری آن تا ۲۰۰ درجه و دمای جداسازی آن تا ۱۴۰۰ درجه است. مدل 2501 نسخه‌ی اسپری این محصول است.
OKS 252 – خمیر سفید دمای بالا برای صنایع غذایی
خمیر بدون فلز برای روانکاری پیچ‌ها، پین‌ها، بوش‌ها، فلنج‌ها و سطوح لغزشی پرفشار در صنایع غذایی. این محصول فاقد گوگرد است، روی فولاد آلیاژی خاصیت خنثی دارد و فرمولاسیون آن مطابق راهنمای FDA تهیه شده است. دارای گواهی NSF H1 است. دمای روانکاری آن تا ۱۶۰ درجه و دمای جداسازی آن تا ۱۲۰۰ درجه است.
OKS 255 – خمیر سرامیکی
خمیر سرامیکی چندمنظوره برای سطوح لغزشی پربار با سرعت کم یا حرکت نوسانی، بازکردن پیچ‌های داغ و مونتاژ اتصالات استیل. این محصول از چسبیدن سطوح و جوش سرد جلوگیری می‌کند و فاقد فلز است. دمای روانکاری آن تا ۱۰۰ درجه و دمای جداسازی آن تا ۱۴۰۰ درجه است.
OKS 210 – خمیر پیچ دمای بالا برای فولاد پرآلیاژ
خمیر بسیار خالص و بدون فلز، مناسب پیچ‌های ساخته‌شده از فولاد پرآلیاژ که در دمای بالا یا محیط خورنده کار می‌کنند. کاربردهای آن شامل توربین‌های گاز و بخار نیروگاه، موتورهای احتراقی، فلنج‌ها و اتصالات خطوط بخار داغ، اگزوز و محفظه‌ی احتراق است. ویژگی شاخص این محصول، کاهش تشکیل کروم شش‌ظرفیتی روی فولادهای کروم‌دار است. میزان فلوئورید، کلرید و سولفید در ترکیب آن کمتر از ۵۰۰ ppm است. دارای گواهی NSF H1 بوده و دمای جداسازی آن تا ۱۰۰۰ درجه می‌رسد.
OKS 217 – خمیر دمای بالا با خلوص زیاد
مناسب پیچ‌های فولاد پراستحکام در دمای بالا و محیط‌های شیمیایی، مانند اتصالات توربین‌های نیروگاهی، موتورها و خطوط بخار داغ. همچنین برای مواد مستعد گیرپاژ، از جمله V2A، V4A و فولادهای دمای بالا کاربرد دارد. فرمولاسیون این محصول فاقد ترکیبات سرب، سولفید، کلرید و فلوئورید است. دمای جداسازی آن تا ۱۴۰۰ درجه است.
OKS 280 – خمیر سفید دمای بالا
مناسب عملیات شکل‌دهی گرم فولاد و فلزات غیرآهنی، از جمله فورج قالبی، اکستروژن گرم، نورد گرم و خم‌کاری گرم. همچنین برای روانکاری با لایه‌ای با ضخامت کم روی ستون‌های راهنمای پرس فورج استفاده می‌شود. این محصول فاقد گرافیت است تا از انتقال کربن به ابزار و قطعه‌کار جلوگیری شود. دمای کار آن تا ۱۱۵۰ درجه است.
خمیرهای مونتاژ و نگهداری
OKS 260 – خمیر مونتاژ سفید
مناسب کاربردهایی که در آن‌ها استفاده از روان‌کار تیره مطلوب نیست و باید از خوردگی سایشی (fretting) جلوگیری شود. موارد مصرف شامل روانکاری هنگام مونتاژ، پیچ‌ها در دمای معمولی و اتصالات پرسی و تحت لرزش در محیط‌های مرطوب است. این محصول فاقد فلز است و محدوده‌ی دمای کاری آن از ۲۵- تا ۱۵۰+ درجه است.
OKS 265 – خمیر فک سه‌نظام
خمیر تمام‌سنتتیک برای روانکاری سه‌نظام ماشین‌ابزار و نقاط لغزشی حساس به آلودگی که تحت لرزش و بار ضربه‌ای قرار دارند. همچنین برای مکانیزم‌های کنترل و درایو و دستگاه‌های پرکن، برچسب‌زن و بسته‌بندی کاربرد دارد. در برابر آب، بخار و مایع خنک‌کاری مقاوم است. محدوده‌ی دمای کاری آن از ۴۵- تا ۱۱۰+ درجه است.
OKS 270 – خمیر گریسی سفید
مناسب روانکاری بلندمدت سطوح لغزشی پرفشار و حساس به آلودگی، و همچنین عملیات مونتاژ با ذخیره‌ی زیاد روان‌کار. نمونه‌ی کاربرد آن سه‌نظامی است که از طریق گریس‌پمپ مجدداً روانکاری می‌شود. محدوده‌ی دمای کاری آن از ۲۵- تا ۱۲۵+ درجه است.
OKS 277 – خمیر فشار بالا با PTFE
برای روانکاری و آب‌بندی شیرهای مخروطی، آب‌بندهای لابیرنتی، کاسه‌نمدها و پکینگ‌ها. همچنین مناسب شیرآلات فلزی، پلاستیکی و سرامیکی آب سرد و گرم، صفحه‌های پرس، راهنمای بوم تلسکوپی جرثقیل و اسپیندل ترموستات رادیاتور است. محدوده‌ی دمای کاری آن از ۲۰- تا ۱۵۰+ درجه است.
خمیرهای برقی و پودر
OKS 1103 – خمیر انتقال حرارت، عایق برق
مناسب انتقال حرارت از قطعات حساس الکترونیکی مانند سنسور، دیود، ترانزیستور و تریستور به هیت‌سینک یا بدنه‌ی فلزی. همچنین برای انتقال سرما در المان‌های پلتیر استفاده می‌شود. رسانایی حرارتی آن حدود ۰٫۷ وات بر متر کلوین و استقامت دی‌الکتریک آن حدود ۱۹ کیلوولت بر میلی‌متر است. محدوده‌ی دمای کاری از ۴۰- تا ۱۸۰+ درجه است.
OKS 1105 – خمیر عایق برق
مناسب آب‌بندی و محافظت از تجهیزات برقی در محیط‌های مرطوب، از جمله رله، کانکتور، سرسیم، سرپیچ لامپ، جعبه تقسیم، ترمینال و مقره. این محصول لایه‌ی رسانای برق تشکیل نمی‌دهد و خطر ایجاد جرقه را کاهش می‌دهد. محدوده‌ی دمای کاری آن از ۴۰- تا ۲۰۰+ درجه است.
OKS 100 – پودر MoS2 خالص
برای بهبود خواص لغزشی قطعات و تجهیزات دقیق، حتی در شرایط خلأ یا تشعشع. همچنین برای روانکاری خشک ابزار و قطعه‌کار در فرآیندهای شکل‌دهی سرد و گرم، و افزودن به پلاستیک، آب‌بند، پکینگ و فلز سینتر کاربرد دارد. این محصول رسانای برق نیست و خاصیت مغناطیسی ندارد. دمای کار آن در هوا تا ۴۵۰ درجه و در خلأ تا ۱۱۰۰ درجه است.
قانون‌های مصرف خمیر
- سطح را کاملاً تمیز کنید. طبق توصیه‌ی OKS، ابتدا سطح را به روش مکانیکی، برای مثال با برس سیمی، تمیز کنید. سپس با استفاده از تمیزکننده‌ی OKS 2610 یا 2611، آلودگی‌ها و روان‌کار باقی‌مانده از قبل را از سطح پاک کنید.
- خمیر را به‌صورت لایه‌ای کم‌ضخامت و یکنواخت اعمال کنید و مقدار اضافی آن را از سطح پاک کنید.
- از خمیر به‌جای گریس استفاده نکنید.
- از تماس خمیر با لنت و دیسک ترمز جلوگیری کنید.
- گشتاور بستن پیچ: هر نوع خمیر با تغییر ضریب اصطکاک رزوه، بر گشتاور بستن پیچ تأثیر می‌گذارد. برای اتصالات حساس، مقدار گشتاور متناسب با روان‌کار را از دستورالعمل سازنده دریافت کنید.
جدول انتخاب سریع
| کار | خمیر |
|---|---|
| پرس بلبرینگ، بوش و چرخ‌دنده | 200، 220 |
| آب‌بندی اولیه‌ی موتور و گیربکس | 200، 220 |
| پیچ داغ فولادی (اگزوز، منیفولد، مشعل) | 240، 245، 235 |
| پیچ استیل و آلومینیوم | 250، 255 |
| پیچ توربین و فولاد پرآلیاژ داغ | 210، 217 |
| صنایع غذایی | 252، 210 |
| مونتاژ تمیز، خوردگی سایشی | 260، 270 |
| سه‌نظام ماشین‌ابزار | 265، 270 |
| شیرآلات و کاسه‌نمد | 277 |
| فورج و شکل‌دهی گرم | 280 |
| قطعات الکترونیک و تجهیزات برقی | 1103، 1105 |
سؤالات متداول
برای پیچ اگزوز خمیر مسی بزنم یا سفید؟
برای پیچ و مهرههای فولادی، خمیر مسی مانند OKS 240 یا 245 مناسب است. اما اگر پیچ یا قطعه از استیل ضدزنگ یا آلومینیوم ساخته شده باشد، استفاده از خمیر سفید یا سرامیکی مانند OKS 250 یا 255 انتخاب بهتری است.
فرق OKS 200 و OKS 220 چیست؟
هر دو محصول، خمیر مونتاژ بر پایهی MoS2 هستند. OKS 220 حاوی مقدار بسیار بیشتری MoS2 است، ضریب اصطکاک پایینتری دارد و برای اعمال روی سطح به مالیدن نیاز ندارد؛ به همین دلیل برای شرایط کاری سختتر مناسب است.
دمای ۱۱۰۰ یا ۱۴۰۰ درجه‌ی خمیر یعنی خمیر تا آن دما روانکاری می‌کند؟
خیر. این عدد به دمای جداسازی اشاره دارد؛ یعنی دمایی که در آن روغن پایه سوخته است، اما ذرات جامد همچنان بین سطوح باقی می‌مانند و مانع جوش‌خوردن پیچ و مهره می‌شوند. دمای روانکاری بسیار پایین‌تر از این مقدار است.
کدام خمیر OKS برای صنایع غذایی مجاز است؟
محصولات OKS 252 و OKS 210 دارای گواهی NSF H1 هستند. محصول OKS 250 گواهی NSF H2 دارد؛ یعنی فقط برای کاربردهایی مناسب است که احتمال تماس آن با مواد غذایی وجود ندارد.
منابع
- OKS – Pastes (صفحه‌ی رسمی و مشخصات فنی هر خمیر)
- OKS 200 – MoS₂ Assembly Paste
- OKS 240 – Copper Paste
- OKS 100 – MoS₂ Powder
خرید خمیر مونتاژ
خمیر مونتاژ مولیبدن، گریس نسوز کوپاسلیپ و روغن اسمبل را می‌توانید در دسته‌ی روغن، گریس و خمیر مونتاژ مشاهده کنید. برای استعلام سایر خمیرهای OKS تماس بگیرید (۰۹۱۷ ۳۸۸ ۶۳۵۵) یا مشخصات قطعه، جنس پیچ و دمای کاری را از طریق واتس‌اپ ارسال کنید: ۰۹۱۳۹۰۴۵۲۵۵. همه‌ی شماره‌ها در صفحه‌ی گریس OKS.