پلاستیک گیج چیست و چطور لقی یاتاقان را اندازه میگیرد؟ در این مقاله هر آنچه را که باید راجع به پلاستیک گیج بدانی، از تعریف و اصل کارش تا انواع و کاربردهایش، توضیح میدهیم. اگر میخواهی پلاستیک گیج بخری، سری به دستهبندی پلاستیک گیج بزن؛ فروشگاه پلاستیک گیج عرضهکنندهی اصلی این محصول در ایران است.
پلاستیک گیج چیست؟
فرض کن میخواهی فاصلهی بین دو سطح را اندازه بگیری؛ در حالت عادی سراغ فیلر گیج میروی. فیلر گیج از ورقههای نازک فلزی در حد صدم میلیمتر تشکیل شده و اگر بین دو سطح جا برود و بهراحتی خارج شود، میزان لقی همان دو سطح را نشان میدهد.
حالا فرض کن بهخاطر شرایط فیزیکی قطعه، مثل یاتاقان خودرو، اصلاً نمیتوانی فیلر را بین آن دو سطح جا بدهی. در چنین شرایطی یا باید از ساعت اندیکاتور استفاده کنی یا از پلاستیک گیج.
پلاستیک گیج بهشکل یک رشتهی نازک است (شبیه رشتهی ماکارونی) و از جنس پلیمری نرم و خمیرمانند ساخته شده. وقتی این رشته بین دو سطح قرار بگیرد، مثلاً بین یاتاقان و میللنگ، از میزان لهشدگیاش و با کمک نموداری که روی خودِ بستهبندی چاپ شده، میتوانی میزان لقی را بخوانی. مراحل کامل این کار را در ادامهی همین مقاله و بهطور مفصل در نحوه استفاده از پلاستیک گیج توضیح دادهایم.
چرا از پلاستیک گیج استفاده کنیم؟
برای اندازهگیری فاصلهی لقی بین دو سطح میتوانی از ساعت اندیکاتور و میکرومتر هم استفاده کنی، اما این روش محدودیتهایی دارد که پلاستیک گیج را گزینهی راحتتر و در بیشتر مواقع دقیقتری میکند. برای اثبات این ادعا، اول نحوهی کار با ساعت اندیکاتور را توضیح میدهیم.
اندازهگیری لقی یاتاقان و میللنگ با ساعت اندیکاتور
ابزارهای موردنیاز:
- ساعت اندیکاتور
- داخلسنج متناسب با قطر میللنگ
- میکرومتر متناسب با قطر میللنگ
- گشتاورسنج (تُرکمتر)
نحوهی اندازهگیری: ابتدا قطر میللنگ را با میکرومتر اندازه میگیری و دوپهنی آن را هم ثبت میکنی. سپس قطر داخلی محل قرارگیری میللنگ را، همراه با یاتاقانها، در دو زاویهی مختلف اندازه میگیری (برای مثال زاویهی ۰ و ۹۰ درجه، همراه با دوپهنی). اختلاف این دو عدد، میزان لقی بین یاتاقان و میللنگ را نشان میدهد.
نکاتی که باید رعایت کنی:
- کار با ساعت اندیکاتور و میکرومتر دقت بالایی میطلبد و باید حتماً یک اپراتور حرفهای آن را انجام دهد، وگرنه به نتیجهی بیمعنی میرسی.
- در این روش هم باید خطای انسانی را در نظر بگیری.
- هزینهی تهیهی ساعت اندیکاتور و میکرومتر نسبتاً بالاست.
با توجه به همین محدودیتها، حالا نحوهی استفاده از پلاستیک گیج را توضیح میدهیم.
اندازهگیری لقی با پلاستیک گیج
- کپهی بالایی (بلبیرینگ بالایی) میللنگ را باز کن و کاملاً تمیزش کن تا هیچ گردوغباری روی آن نماند.
- یک شاخه از پلاستیک گیج را هماندازهی عرض دهانه ببر و کمی گریس رویش بمال تا جابهجا نشود.
- (اختیاری) کمی اسپری سیلیکون روی دهانهی بالایی بزن تا پلاستیک گیج به آن نچسبد.
- کپهی بالایی را ببند و پیچها را دقیقاً طبق دفترچهی موتور سفت کن. در این مرحله میللنگ را به هیچ عنوان نچرخان.
- لقی مجاز معمولاً برابر قطر شافت میللنگ تقسیم بر ۲۰۰۰ است؛ بهتر است این عدد را از دفترچهی سرویس خودرو استخراج کنی.
- با استفاده از شابلونی که داخل بستهی پلاستیک گیج است، پهنای رشتهی لهشده را به میلیمتر یا اینچ اندازه بگیر.
- پیش از بستن نهایی موتور، مطمئن شو تمام باقیماندهی پلاستیک گیج را از روی سطح یاتاقان و میللنگ پاک کردهای.
حالا که هر دو روش را دیدی، بیا مزیتهای هرکدام را کنار هم بگذاریم.
مزیت ساعت اندیکاتور نسبت به پلاستیک گیج: یکبارمصرف نیست و میتوانی همیشه از آن استفاده کنی.
مزیتهای پلاستیک گیج نسبت به ساعت اندیکاتور:
- ساده است و جز خودِ پلاستیک گیج به ابزار خاصی نیاز ندارد.
- هر اپراتوری میتواند از آن استفاده کند و احتمال خطای انسانی بسیار کم است.
- زمان کمتری برای اندازهگیری میبرد.
- نیازی به باز کردن کل موتور و متعلقاتش نیست.
کاربردهای پلاستیک گیج
- اندازهگیری لقی بین میللنگ و یاتاقانهای ثابت و متحرک
- فاصلهی بین بلبرینگها در صنعت
- فاصلهی لقی در کمپرسورها
- فاصلهی لقی در پمپها
انواع پلاستیک گیج
در دنیا دو برند اصلی پلاستیک گیج شناختهشده هستند.
۱. پلاستیک گیج انگلیسی Plastigauge
این برند بیش از نیم قرن سابقه در این زمینه دارد و فروشگاه پلاستیک گیج تمام محصولات این شرکت را عرضه میکند؛ همین سابقهی طولانی یکی از دلایل اعتماد به این برند برای پاسخ به «پلاستیک گیج چیست» است. در جدول زیر انواع آن را با نام و مشخصات میبینی، و میتوانی توضیحات رسمی برند را هم در وبسایت رسمی Plastigauge ببینی.
ویژگیهای پلاستیک گیج انگلیسی Plastigauge:
- هر پاکت شامل ۱۰ شاخهی ۱۰ سانتیمتری است.
- هر جعبه شامل ۱۰ پاکت است.
- باید در دمای زیر ۳۵ درجه (ترجیحاً یخچال) نگهداری شود.
- شامل خطکش اندازهگیری است.
- شامل دفترچهی راهنمای استفاده است.
در جدول زیر انواع و رنج اندازهگیری هرکدام را میبینی.
۲. پلاستیک گیج آمریکایی Clevite
Clevite از پیشتازان این صنعت بوده و فروشگاه پلاستیک گیج تمام مدلهای آن را هم عرضه میکند.
ویژگیهای پلاستیک گیج آمریکایی Clevite:
- هر پاکت شامل ۱ شاخهی ۳۰ سانتیمتری است.
- هر جعبه حاوی ۱۰ شاخهی ۳۰ سانتیمتری است.
- محدودیت دمای نگهداری ندارد.
در جدول زیر محدودههای مختلف پلاستیک گیج آمریکایی را میبینی.
چرا باید از پلاستیک گیج استفاده کنیم؟
اگر لقی یاتاقان و میللنگ بر اثر سایش بیشتر شود، فشار روغن موتور کاهش پیدا میکند و میتواند آسیب جدی و هزینهی تعمیر چند صد میلیونی برای خودرو به همراه داشته باشد. چککردن دورهای و تعمیر بهموقع، جلوی این اتفاق را میگیرد؛ و پلاستیک گیج سادهترین و مطمئنترین ابزار برای همین چککردن دورهای است.
کدام مدل برای من مناسب است، آمریکایی یا انگلیسی؟
اگر در آبوهوای گرم زندگی میکنی، مثل جنوب کشور در تابستان، پلاستیک گیج آمریکایی Clevite که محدودیت دمایی ندارد گزینهی مناسبتری است. اما اگر صرفهی اقتصادی برایت مهمتر است و در دمای بسیار گرم کار نمیکنی، پلاستیک گیج انگلیسی هم بهخوبی جواب میدهد.
سوالات متداول
چگونه بفهمیم لقی موتور چقدر است؟
برای بهدستآوردن عدد دقیق، باید حتماً به دفترچهی منوال موتور مراجعه کنی.
لقی خودروهای سواری معمولاً چقدر است؟
در بیشتر خودروهای سواری این عدد بین ۰.۰۴ تا ۰.۰۶ میلیمتر است، اما این مقدار بسته به مدل و سازندهی موتور فرق میکند؛ برای عدد دقیق موتور خودت حتماً دفترچه سرویس را چک کن.
برای آبوهوای گرم جنوب کشور کدام مدل پیشنهاد میشود؟
پلاستیک گیج آمریکایی Clevite، چون محدودیت دمایی ندارد.
چگونه بفهمیم پلاستیک گیج خراب شده است؟
پلاستیک گیج انگلیسی اگر خراب شود یا در محیط گرم قرار بگیرد، رنگش به پاکت داخلی منتقل میشود و جداکردنش سخت میشود. پلاستیک گیج آمریکایی هم اگر چند تکه شده باشد، دیگر قابل استفاده نیست.
حالا که فهمیدی پلاستیک گیج چیست و چطور کار میکند، مقالههای چرا پلاستیک گیج؟، نحوه استفاده از پلاستیک گیج و نحوه نگهداری پلاستیک گیج را هم بخوان. برای خرید پلاستیک گیج اصل، به دستهبندی پلاستیک گیج در فروشگاه پلاستیک گیج سر بزن.