مقدمه
لیدوایر یکی از روش‌های سنتی اندازهگیری لقی یاتاقانهای اصلی و شاتون در موتورهای دریایی است. این روش به‌ویژه زمانی کاربرد دارد که ابزارهای تخصصی مانند فیلر تلسکوپی یا گیج عمقی در دسترس نباشند. در این روش، تکنسین سیم نرم لیدوایر را بین یاتاقان و پین قرار میدهد و با بررسی میزان فشردگی و اندازهگیری ضخامت نهایی سیم، مقدار لقی واقعی را به دست می‌آورد.
کاربرد لیدوایر در موتورهای دریایی در کنار سایر روش‌های اندازهگیری
بر اساس منابع فنی صنعت دریانوردی، برای اندازهگیری لقی یاتاقانهای اصلی موتورهای دریایی چند روش متداول وجود دارد. روش لیدوایر معمولاً زمانی انتخاب می‌شود که ابزار تخصصی در دسترس نباشد یا ساختار موتور امکان استفاده از روش‌های دقیق‌تر را فراهم نکند. این روش‌ها عبارت‌اند از:
- بریج همراه با گیج عمقی (Bridge with Depth Gauge)
- فیلر تلسکوپی یا سوئدی (Telescopic / Swedish Feeler Gauge)
- گیج عمقی ساعتی (Dial Type Depth Gauge) یا بریج همراه با فیلر
- لیدوایر؛ به‌عنوان روش سنتی و پشتیبان
روش استاندارد اندازهگیری لقی یاتاقان اصلی و شاتون با لیدوایر
بر اساس رویه‌های متداول نگهداری و تعمیر موتورهای دریایی، اندازهگیری لقی با لیدوایر را می‌توان طی مراحل زیر انجام داد:
- ابتدا میل‌لنگ را بچرخانید و کرانک را در موقعیت TDC قرار دهید.
- قفل‌های ایمنی یاتاقان را باز کنید و پیش از بازکردن مجموعه، موقعیت مهره‌ها را علامت‌گذاری کنید.
- مهره‌ها را شل کنید و نیم‌کاسه پایینی یاتاقان را به همراه پیچ‌ها از جای خود پایین بیاورید.
- سه رشته لیدوایر را در سه نقطه متفاوت و به‌صورت محیطی روی نیم‌کاسه قرار دهید.
- نیم‌کاسه را مجدداً در محل خود نصب کنید و مهره‌ها را مطابق گشتاور استاندارد سفت کنید.
- مجموعه را دوباره باز کنید و رشته‌های سیم را خارج کنید. سپس ضخامت هر رشته را با میکرومتر اندازه بگیرید.
حد مجاز فشردگی سیم لیدوایر
بر اساس رویه‌های رایج در صنعت دریایی، میزان فشردگی سیم لیدوایر نباید از یکسوم قطر اولیه آن بیشتر شود؛ به عبارت دیگر، ضخامت نهایی سیم باید حداقل دوسوم قطر اولیه باشد. در غیر این صورت، نتیجه اندازهگیری اعتبار خود را از دست میدهد. اگر مقدار به‌دست‌آمده خارج از محدوده مجاز درج‌شده در دفترچه سازنده باشد، باید یاتاقان تعویض شود یا لقی آن با شیم تنظیم شود. محدوده مجاز به مدل و سازنده موتور بستگی دارد؛ بنابراین، بررسی دفترچه سرویس موتور ضروری است.
بررسی فشردگی (Crush) یاتاقان با لیدوایر
فشردگی یاتاقان (Crush) با لقی آن تفاوت دارد و میزان استحکام قرارگیری یاتاقان در خانه خود را نشان میدهد. برای بررسی این پارامتر، تکنسینها شیم‌هایی با ضخامت یکسان (Ts) را در دو طرف خط اتصال یاتاقان قرار می‌دهند. سپس یک رشته لیدوایر را در امتداد محور شفت و روی سطح یاتاقان می‌گذارند. در ادامه، درپوش یا بست یاتاقان نصب می‌شود و پیچ‌های خط اتصال سفت می‌شوند. این روش بیشتر برای یاتاقانهای ضخیم توربوماشین‌ها کاربرد دارد. اختلاف بین ضخامت نهایی سیم (Tf) و ضخامت شیم مرجع (Ts)، میزان فشردگی یاتاقان را مشخص می‌کند. مقدار مجاز و علامت آن باید از دستورالعمل سازنده تجهیز استخراج شود.
کاربرد لیدوایر در موتورهای دریایی با روش متداول استفاده از آن در خودروهای سواری و صنعتی تفاوت دارد؛ روشی که در مقاله نحوه استفاده از لیدوایر توضیح داده شده است. دلیل این تفاوت، بزرگتر بودن ابعاد یاتاقانها و بیشتر بودن لقی‌های مجاز در موتورهای دریایی است. برای آشنایی با روش اندازهگیری لقی با پلاستیک گیج در قطعات کوچک‌تر، مانند یاتاقان شاتون خودرو، مقاله چرا پلاستیک گیج؟ را نیز مطالعه کنید. همچنین راهنمای Marine Insight مرجع مفیدی برای آشنایی با روش‌های اندازهگیری لقی یاتاقان در موتورهای دریایی است.
بهترین روش‌ها
- برای هر بار اندازهگیری از یک رشته لیدوایر تازه استفاده کنید؛ استفاده مجدد از سیم قبلی می‌تواند باعث به‌دست‌آمدن نتیجه نادرست شود.
- هنگام بستن یاتاقان، گشتاور مهره‌ها را دقیقاً مطابق مقادیر درج‌شده در دفترچه سرویس اعمال کنید تا میزان فشردگی سیم، شرایط واقعی مجموعه را نشان دهد.
- برای افزایش اطمینان از دقت اندازهگیری، آزمون را در چند نقطه مختلف از محیط یاتاقان تکرار کنید.
- مقدار نهایی اندازه‌گیری‌شده را همیشه با مشخصات و حدود مجاز دفترچه سازنده موتور مقایسه کنید؛ زیرا این محدوده‌ها با توجه به مدل موتور متفاوت هستند.
سوالات متداول درباره لیدوایر در موتورهای دریایی
لیدوایر در موتورهای دریایی دقیقاً چه کاربردی دارد؟
تکنسینها معمولاً زمانی از لیدوایر برای اندازهگیری لقی یاتاقانهای اصلی و شاتون استفاده میکنند که ابزارهای تخصصی مانند فیلر تلسکوپی یا گیج عمقی در دسترس نباشند.
تفاوت اندازهگیری لقی و بررسی فشردگی (Crush) یاتاقان چیست؟
لقی، فاصله عملکردی بین یاتاقان و شفت را مشخص می‌کند؛ اما فشردگی نشان‌دهنده میزان استحکام قرارگیری یاتاقان در خانه خود است. این دو پارامتر ماهیت متفاوتی دارند و هرکدام با روش مخصوص و با استفاده از لیدوایر بررسی می‌شوند.
چرا نباید سیم لیدوایر را بیش از حد فشرد؟
اگر میزان فشردگی سیم از یکسوم قطر اولیه آن بیشتر شود، یعنی ضخامت نهایی به کمتر از دوسوم قطر اولیه برسد، نتیجه اندازهگیری دیگر دقت لازم را نخواهد داشت. در این شرایط باید آزمون را با یک رشته لیدوایر تازه تکرار کنید.
آیا روش لیدوایر در خودرو و موتورهای دریایی یکسان است؟
اساس کار لیدوایر در هر دو کاربرد مشابه است، اما در موتورهای دریایی به دلیل بزرگتر بودن یاتاقانها، تکنسینها معمولاً سه رشته سیم را بهطور همزمان در نقاط مختلف قرار می‌دهند. برای آشنایی با روش متداول اندازهگیری لقی در خودروها، مقاله نحوه استفاده از لیدوایر را مطالعه کنید.
با رعایت مراحل اجرایی و نکات فنی ذکرشده، لیدوایر می‌تواند روشی قابل‌اعتماد برای اندازهگیری لقی و فشردگی یاتاقان در موتورهای دریایی باشد.
برای تهیه لیدوایر اصل در قطرهای مختلف و دریافت مشاوره درباره انتخاب قطر مناسب برای یاتاقان موتور خود، به دسته محصولات لیدوایر فروشگاه پلاستیک گیج مراجعه کنید.