معیار «الاینمنت خوب» عدد ثابتی نیست و به سرعت چرخش دستگاه بستگی دارد. هرچه دور موتور بالاتر باشد، حساسیت دستگاه به ناهممحوری بیشتر میشود؛ به‌طوری‌که حساسیت موتور ۳۰۰۰ دور، چهار برابر موتور ۷۵۰ دور است. در این مقاله، جدول تلرانس‌های رایج صنعتی برای دورهای متداول در ایران را ارائه کرده‌ایم و توضیح داده‌ایم برای رسیدن به هر سطح از دقت الاینمنت، به چه شیمی نیاز دارید.
آفست و زاویه؛ دو عددی که باید کنترل شوند
ناهممحوری دو شفت از دو مؤلفه اصلی تشکیل میشود:
- آفست (Offset): فاصله‌ی بین دو خط مرکزی شفت در محل کوپلینگ که بر حسب میلیمتر اندازهگیری میشود.
- زاویه (Angularity): میزان انحراف زاویهای یک شفت نسبت به شفت دیگر که بر حسب میلیمتر در ۱۰۰ میلیمتر طول بیان میشود.
هر دو مؤلفه باید در دو صفحه‌ی عمودی و افقی داخل محدودهی تلرانس باشند. برای اصلاح خطای عمودی از شیم گذاری زیر پایه‌ها استفاده میشود و خطای افقی با جابه‌جایی جانبی دستگاه برطرف میشود.
جدول تلرانس الایمنت بر اساس دور
برای الاینمنت شفت، یک استاندارد بین‌المللی واحد که تلرانس مشخصی را برای همه‌ی دستگاه‌ها تعیین کند وجود ندارد. جدول زیر بر اساس یک قاعدهی رایج صنعتی برای کوپلینگ‌های انعطاف‌پذیر کوتاه تنظیم شده است. طبق این قاعده، حداکثر آفست مجاز از تقسیم ۱۱۰ بر دور موتور (بر حسب میلیمتر) و حداکثر خطای زاویهای از تقسیم ۷۵ بر دور موتور (بر حسب میلیمتر در ۱۰۰ میلیمتر) به دست می‌آید. مقادیر ستون «عالی» نصف این اعداد هستند. برای سرعت‌های کمتر از ۶۰۰ دور نیز مقدار محاسبه‌شده برای ۶۰۰ دور ملاک قرار می‌گیرد.
| دور (rpm) | آفست قابلقبول (mm) | آفست عالی (mm) | زاویه‌ی قابلقبول (mm/100mm) | زاویه‌ی عالی (mm/100mm) |
|---|---|---|---|---|
| ۶۰۰ و کمتر | ۰٫۱۸ | ۰٫۰۹ | ۰٫۱۳ | ۰٫۰۶ |
| ۷۵۰ | ۰٫۱۵ | ۰٫۰۷ | ۰٫۱۰ | ۰٫۰۵ |
| ۱۰۰۰ | ۰٫۱۱ | ۰٫۰۵ | ۰٫۰۸ | ۰٫۰۴ |
| ۱۵۰۰ | ۰٫۰۷ | ۰٫۰۴ | ۰٫۰۵ | ۰٫۰۲۵ |
| ۳۰۰۰ | ۰٫۰۴ | ۰٫۰۲ | ۰٫۰۲۵ | ۰٫۰۱۳ |
در شبکه‌ی برق ۵۰ هرتز ایران، سرعت چرخش موتورهای ۴ قطب و ۲ قطب به‌ترتیب حدود ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ دور است. به همین دلیل، این دو سرعت از پرکاربردترین ردیف‌های جدول محسوب می‌شوند.
کدام تلرانس را ملاک بگیریم؟
- دستورالعمل کارخانه یا واحد صنعتی: اگر مجموعه‌ی شما دستورالعمل مشخصی برای الاینمنت دارد، همان دستورالعمل باید مبنای کار قرار بگیرد.
- تلرانس اعلامشده از سوی سازندهی دستگاه: سازندهی پمپ یا کمپرسور ممکن است محدودهی مجاز ناهممحوری را سخت‌گیرانه‌تر یا بازتر از مقادیر عمومی تعیین کند. این مقدار برای کل مجموعه در نظر گرفته شده و بر جدول عمومی اولویت دارد.
- تلرانس اعلامشده از سوی سازندهی کوپلینگ: این مقدار صرفاً ظرفیت تحمل ناهممحوری خود کوپلینگ را مشخص میکند و شامل محدودیت‌های یاتاقانها و آببندها نیست. ممکن است کوپلینگ ناهممحوری موجود را تحمل کند، اما بلبرینگ‌ها پیش از آن دچار خرابی شوند.
- جدول عمومی بالا: زمانی از این جدول استفاده کنید که هیچ دستورالعمل مشخصی از کارخانه یا سازندهی دستگاه و کوپلینگ در اختیار ندارید.
قرار گرفتن مقادیر اندازه‌گیری‌شده در محدودهی تلرانس به معنی قابلقبول بودن الاینمنت است؛ بااین‌حال، هرچه خطای باقی‌مانده کمتر باشد، وضعیت بهتر خواهد بود. برای ماشین‌آلات حساس و پرسرعت، صرف وقت بیشتر برای رسیدن به محدودهی ستون «عالی» کاملاً ارزشمند است.
تلرانس و ضخامت شیم
دقت شیم گذاری به ضخامت شیمهای در دسترس بستگی دارد. اگر شیم با ضخامت مناسب نداشته باشید، رسیدن به تلرانس موردنظر دشوار میشود. یک قاعدهی سرانگشتی این است که نازک‌ترین شیم موجود در کیت، حداکثر به‌اندازه‌ی آفست مجاز ضخامت داشته باشد.
- ۱۰۰۰ دور و کمتر: شیم ۰٫۰۵ میلیمتر برای دستیابی به هر دو سطح قابلقبول و عالی کافی است.
- ۱۵۰۰ دور: برای رسیدن به محدودهی قابلقبول، شیم ۰٫۰۵ میلیمتر کافی است؛ اما دستیابی به حد عالی ممکن است به شیم ۰٫۰۲۵ یا ۰٫۰۳ نیاز داشته باشد.
- ۳۰۰۰ دور: برای رسیدن به حد عالی، استفاده از شیم با ضخامت ۰٫۰۲ تا ۰٫۰۳ میلیمتر و اندازهگیری دقیق با ساعت اندیکاتور یا دستگاه لیزری ضروری است. برای تهیه‌ی این ضخامت‌ها می‌توانید از رول نازک استیل ۰٫۰۲ و ۰٫۰۳ شیم موردنیاز را برش دهید.
برای محاسبه‌ی ضخامت شیم بر اساس قرائت ساعت اندیکاتور یا دستگاه لیزری، راهنمای محاسبه‌ی ضخامت شیم پایه‌های الکتروموتور را مطالعه کنید. همچنین برای انتخاب ترکیب مناسب و رسیدن به ضخامت موردنظر با کمترین تعداد شیم، به جدول ترکیب ضخامت شیم مراجعه کنید. مقایسه‌ی دو روش اندازهگیری نیز در مقاله‌ی الاینمنت لیزری یا ساعت اندیکاتور ارائه شده است.
سؤالات متداول
تلرانس الایمنت برای موتور ۱۵۰۰ دور چقدر است؟
بر اساس قاعدهی رایج صنعتی، آفست تا حدود ۰٫۰۷ میلیمتر قابلقبول و مقدار حدود ۰٫۰۴ میلیمتر عالی محسوب میشود. در مورد خطای زاویهای نیز مقدار قابلقبول ۰٫۰۵ و مقدار عالی حدود ۰٫۰۲۵ میلیمتر در ۱۰۰ میلیمتر است. البته اگر سازندهی دستگاه یا کارخانه تلرانس متفاوتی تعیین کرده باشد، همان مقدار ملاک خواهد بود.
آیا تلرانس کوپلینگ همان تلرانس الایمنت است؟
خیر. تلرانس اعلامشده برای کوپلینگ فقط نشان میدهد که خود کوپلینگ تا چه میزان ناهممحوری را تحمل میکند. یاتاقانها و آببندها معمولاً محدودیت بیشتری دارند؛ بنابراین برای ارزیابی الاینمنت باید تلرانس سازندهی کل دستگاه یا مقادیر جدول تلرانس شفت را مبنا قرار دهید.
برای موتور ۳۰۰۰ دور چه شیمی لازم است؟
برای رسیدن به محدودهی قابلقبول، معمولاً شیم ۰٫۰۵ میلیمتر کافی است. اما اگر هدف دستیابی به حد عالی باشد، به شیمهای ۰٫۰۲ تا ۰٫۰۳ میلیمتر و تجهیزات اندازهگیری دقیق نیاز دارید.
منابع
- Sensemore — Shaft alignment tolerance calculator
- Acoem — Know your alignment tolerance
- Fluke — Shaft alignment tolerance guide
خرید و سفارش: مشخصات شیم شکاف‌دار استیل، کیت‌های آماده‌ی PG TMAS و شیمهای سفارشی تولیدشده طبق نقشه در صفحه‌ی شیم برش‌خورده و کیت شیم ارائه شده است. برای دریافت اطلاعات فنی و راهنمایی درباره‌ی انتخاب محصول مناسب، از طریق واتس‌اپ ۰۹۱۳۹۰۴۵۲۵۵ در ارتباط باشید. ارسال از شیراز به همه‌ی شهرها انجام میشود.