شیم یک ورق فلزی با ضخامت کم و دقت ابعادی بالاست که برای پر کردن فاصله، تنظیم ارتفاع یا کنترل لقی بین دو قطعه استفاده میشود. شیم برش‌خورده به قطعه‌ای گفته میشود که از قبل با شکل و ابعاد مشخص آماده شده و تکنسین نیازی به برش آن از روی رول در کارگاه ندارد. شکل شیم با توجه به محل نصب و نوع اتصال انتخاب میشود. در این مقاله با هشت شکل رایج شیم و کاربرد هرکدام آشنا می‌شوید.
۱. شیم تک‌شکاف (U-shim یا Slotted shim)
این نوع، پرکاربردترین شیم در تعمیرات و نگهداری تجهیزات است. یک شکاف از لبه تا نزدیکی مرکز آن امتداد دارد تا بتوان شیم را بدون باز کردن کامل پیچ، از کنار زیر پایه قرار داد؛ به‌طوری‌که انتهای شکاف روی بدنه‌ی پیچ بنشیند. معمولاً یک زبانه نیز دارد که ضخامت شیم روی آن حک شده و برای گرفتن و خارج کردن قطعه استفاده میشود. سایزهای رایج آن ۵۰، ۷۵، ۱۰۰، ۱۲۵ و ۲۰۰ میلی‌متر است و هر سایز برای محدوده‌ی مشخصی از قطر پیچ‌ها کاربرد دارد.
کاربرد: برای الایمنت پمپ، الکتروموتور، فن، کمپرسور و گیربکس استفاده میشود. کیت‌های PG TMAS نیز از همین نوع شیم هستند.
۲. شیم دوشکاف
این نوع شیم برای پایه‌هایی طراحی شده که دو پیچ نزدیک به هم دارند یا در شاسی‌های بلند که لازم است یک قطعه زیر دو نقطه‌ی اتصال قرار بگیرد. معمولاً ابعاد استانداردی ندارد و بر اساس اندازه‌ی پایه ساخته میشود؛ برای مثال، یک شیم ۵۳۰ × ۲۹۵ میلی‌متری با دو شکاف برای نصب زیر یک شاسی.
۳. شیم حلقه‌ای یا واشر تنظیم (DIN 988)
این قطعه به شکل یک حلقه‌ی تخت با ابعاد دقیق ساخته میشود و روی شفت قرار می‌گیرد. کاربردهای آن شامل تنظیم لقی محوری بلبرینگ، چرخ‌دنده و پولی و همچنین تنظیم بک‌لش گیربکس است. ابعاد و تلرانس‌های این نوع شیم در استاندارد DIN 988 تعریف شده‌اند. واشر تنظیم DIN 988 به‌صورت کیت آماده نیز عرضه میشود.
۴. شیم سوراخ‌دار
این نوع شیم به شکل صفحه‌ای مربع، دایره‌ای یا فلنج‌دار با سوراخ پیچ ساخته میشود. هرجا امکان باز کردن کامل پیچ وجود داشته باشد، می‌توان از آن به‌جای شیم شکافدار استفاده کرد؛ از جمله زیر درپوش یاتاقان، بین پوسته‌های گیربکس، پشت فلنج پمپ و زیر ریل ماشین‌ابزار.
۵. شیم لایه‌ای (Laminated یا Peelable)
شیم لایه‌ای از چندین لایه‌ی بسیار کم‌ضخامت تشکیل شده که معمولاً ضخامت هر لایه حدود ۰٫۰۵ تا ۰٫۰۷۵ میلی‌متر است. این لایه‌ها به یکدیگر چسبیده‌اند و تکنسین می‌تواند با استفاده از تیغ، آن‌ها را جدا کند تا به ضخامت موردنیاز برسد. در نتیجه، یک قطعه می‌تواند جایگزین چند شیم مجزا شود. این نوع شیم در صنایع هوافضا، گیربکس‌های دقیق و مجموعه‌هایی که دسترسی به محل نصب دشوار است کاربرد دارد. توضیحات بیشتر را در شیم لایه‌ای چیست بخوانید.
۶. شیم گوه‌ای (Tapered)
ضخامت این شیم در طول قطعه متغیر است و برای اصلاح زاویه به کار می‌رود، نه تنظیم ارتفاع. کاربردهای رایج آن شامل پایهی سازه‌های فلزی، ریل جرثقیل، نوار نقاله و تجهیزاتی است که روی سطوح شیب‌دار نصب می‌شوند.
۷. شیم فرم خاص (طبق نقشه)
در این روش، شیم با استفاده از برش لیزری یا واترجت دقیقاً مطابق شکل قطعه ساخته میشود. نمونه‌های آن شامل حلقه‌ی بخشی، پایهی نامنظم، شیم بین پوسته‌های توربین و قطعات اختصاصی برای محل‌های نصب خاص است. این نوع شیم بیشتر در نیروگاه‌ها، پتروشیمی، صنایع دریایی و تعمیرات اساسی (اورهال) کاربرد دارد. جزئیات روش سفارش را در سفارش شیم طبق نقشه ببینید.
۸. شیم نعل‌اسبی پلاستیکی
این شیم‌ها از پلاستیک سخت ساخته می‌شوند و معمولاً برای تشخیص ضخامت، هر ضخامت رنگ مشخصی دارد. کاربرد اصلی آن‌ها در ساختمان‌سازی و برای تراز کردن ستون‌های پیش‌ساخته، چارچوب پنجره، کف و پنل است. استفاده از این نوع شیم برای ماشینآلات دوار مناسب نیست؛ زیرا پلاستیک در اثر تحمل بار دائمی بهمرور فشرده میشود و تراز دستگاه را تغییر میدهد.
جنس شیم‌ها
| جنس | کجا |
|---|---|
| استیل ضدزنگ ۳۰۴ (ساده یا فنری) | پرمصرف‌ترین جنس برای الایمنت؛ زنگ نمی‌زند و زیر فشار له نمی‌شود |
| استیل ضدزنگ ۳۱۶ | محیط دریایی و شیمیایی |
| فولاد کربنی | سازه و زیرسری ضخیم؛ برای الایمنت توصیه نمی‌شود چون زنگ می‌زند |
| برنج و مس | جایی که جرقه نباید بزند یا رسانایی برق لازم است |
| آلومینیوم | هوافضا، به خاطر وزن کم |
| پلاستیک | ساختمان و بارهای سبک |
بعضی از تولیدکنندگان تجهیزات الایمنت، شیم‌های خود را از استیل فنری 1.4310 (معادل ۳۰۱) می‌سازند. این متریال کمک می‌کند شیم هنگام جابه‌جایی شکل خود را حفظ کند و دچار تاخوردگی نشود. برای آشنایی با تفاوت استیل ۳۰۴ و ۳۱۶ نیز این مقاله را مطالعه کنید.
سؤالات متداول
رایجترین نوع شیم در تعمیرات کدام است؟
شیم شکافدار تکشیار از جنس استیل ضدزنگ که برای الایمنت پمپ، الکتروموتور و گیربکس، زیر پایهی تجهیزات نصب میشود.
شیم دوشکاف را از کجا تهیه کنم؟
شیم دوشکاف معمولاً ابعاد استانداردی ندارد و متناسب با اندازه‌ی پایه، با برش لیزری ساخته میشود. برای ساخت آن کافی است نقشه یا ابعاد دقیق پایه مشخص باشد.
آیا شیم پلاستیکی برای پمپ مناسب است؟
خیر. پلاستیک در اثر بارگذاری دائمی بهمرور فشرده میشود و تراز دستگاه را تغییر میدهد. به همین دلیل، برای ماشینآلات دوار استفاده از شیم استیل ضدزنگ انتخاب مناسبتری است.
منابع
- Easy-Laser — Shims flyer (جنس 1.4310 و ضخامت‌ها)
- Acoem — Shims and shim handling
- McMaster-Carr — Slotted shims
خرید و سفارش: مشخصات شیم شکافدار استیل، کیت‌های آماده‌ی PG TMAS و شیم‌های سفارشی طبق نقشه را در صفحه‌ی شیم برش‌خورده و کیت شیم مشاهده کنید. برای ثبت سفارش یا دریافت مشاوره می‌توانید از طریق واتس‌اپ ۰۹۱۳۹۰۴۵۲۵۵ پیام بدهید. ارسال از شیراز به تمام شهرها انجام میشود.