اندازهگیری لقی یاتاقان شاتون با پلاستیک گیج، برخلاف تصور خیلی از تعمیرکاران، دقیقاً همون کار اندازهگیری لقی میللنگ اصلی نیست. شاتون بهخاطر شکل و دسترسی متفاوتش چند نکتهی فنی خاص خودش را دارد که اگر رعایت نشوند، نتیجهی اندازهگیری غلط از آب درمیآید. در این مقاله دقیقاً همین تفاوتها و نکات را توضیح میدهیم؛ برای آشنایی با مراحل پایهای کار با پلاستیک گیج هم میتوانی مقالهی نحوه استفاده از پلاستیک گیج را بخوانی.
تفاوت یاتاقان شاتون با یاتاقان اصلی میللنگ
یاتاقان اصلی (main bearing) میللنگ را روی بلوک موتور نگه میدارد و معمولاً به همهی کپهها همزمان دسترسی داری. اما یاتاقان شاتون (big-end bearing) سر بزرگ شاتون را دور گردنک میللنگ گرفته و باید یکییکی و جداگانه بازش کنی؛ چون شاتونها معمولاً پشت هم روی میللنگ سوارند و به همهشان همزمان دسترسی نداری. همین محدودیت دسترسی است که کار با شاتون را کمی زمانبرتر و حساستر میکند.
چرا کار با کلاهک شاتون باید با احتیاط بیشتری انجام شود؟
کلاهک شاتون (rod cap) معمولاً با پیم یا سطح دندانهدار به بدنهی شاتون قفل شده تا همترازی دقیقش حفظ شود. این یعنی نمیتوانی مثل خیلی از کپههای میللنگ، کلاهک را بهراحتی با اهرم یا ضربهی کوچک جدا کنی؛ باید پیچها را کاملاً باز کنی. اگر برای جداکردن کلاهک به آن ضربه بزنی، همان ضربه میتواند پلاستیک گیج را بیشتر از میزان واقعی له کند و لقی را کمتر از حد واقعی نشان بدهد. برای جلوگیری از این خطا، پلاستیک گیج را روی نیمهای از یاتاقان بگذار که سمت بدنهی شاتون است، نه سمت کلاهک؛ اینطوری حتی اگر برای بازکردن کلاهک کمی ضربه لازم شد، پلاستیک گیج آسیب نمیبیند.
مراحل اندازهگیری لقی یاتاقان شاتون با پلاستیک گیج
- میللنگ را در وضعیتی قرار بده که به گردنک شاتون موردنظر دسترسی راحت داشته باشی.
- کلاهک شاتون را با باز کردن کامل پیچها جدا کن؛ چون کلاهک با پیم به بدنه قفل شده، نباید آن را با ضربه از جا دربیاوری.
- سطح گردنک میللنگ و هر دو نیمهی یاتاقان را کاملاً تمیز کن.
- یک شاخه از پلاستیک گیج را هماندازهی عرض یاتاقان ببر و آن را روی نیمهی سمت بدنهی شاتون بگذار، نه سمت کلاهک.
- کلاهک را سرجایش برگردان و پیچها را در راستای طول شاتون سفت کن، نه از پهلو؛ سفتکردن از پهلو میتواند میللنگ را کمی بچرخاند و نتیجه را خراب کند.
- پیچها را دقیقاً طبق گشتاور مشخصشده در دفترچهی موتور سفت کن. در این مرحله میللنگ را به هیچ عنوان نچرخان.
- کلاهک را دوباره باز کن (اینبار هم با باز کردن کامل پیچها، نه با ضربه) و پهنای پلاستیک گیج لهشده را با نمودار روی بستهبندی مقایسه کن.
- پیش از بستن نهایی، مطمئن شو تمام باقیماندهی پلاستیک گیج را از روی سطح یاتاقان و گردنک پاک کردهای.
انتخاب ضخامت مناسب پلاستیک گیج برای شاتون
برای دقیقترین نتیجه، نوعی از پلاستیک گیج را انتخاب کن که محدودهی اندازهگیریاش کمی از لقی موردانتظارت پایینتر باشد، نه خیلی بالاتر. اگر نوع انتخابی خیلی از لقی واقعی بزرگتر باشد، رشته اصلاً بهدرستی له نمیشود و خواندن نتیجه سخت میشود. برای آشنایی با محدودهی دقیق هر نوع (از PL-X تا PL-F و مدلهای آمریکایی)، مقالهی همه چیز راجع به پلاستیک گیج را ببین.
لقی مجاز یاتاقان شاتون معمولاً چقدر است؟
یک قاعدهی سرانگشتی رایج در صنعت این است که به ازای هر اینچ قطر گردنک، حدود ۰.۰۰۱ اینچ لقی در نظر گرفته شود؛ اما این فقط یک قاعدهی کلی برای تخمین اولیه است، نه یک استاندارد ثابت. لقی مجاز واقعی به طراحی موتور، نوع روغن مصرفی و کاربری آن (شهری، تندرو، صنعتی) بستگی دارد و همیشه باید از دفترچهی سرویس همان موتور استخراج شود. برای مطالعهی مکانیزم کامل کارکرد پلاستیک گیج میتوانی به وبسایت رسمی Plastigauge هم سر بزنی.
سوالات متداول
چرا نباید کلاهک شاتون را با ضربه باز کرد؟
چون کلاهک با پیم به بدنهی شاتون قفل شده و ضربهزدن برای جداکردنش میتواند پلاستیک گیج را بیشتر از حد واقعی له کند و لقی را کمتر از مقدار واقعی نشان دهد.
پیچهای کلاهک شاتون را از کدام جهت باید سفت کرد؟
در راستای طول شاتون، نه از پهلو؛ سفتکردن از پهلو ممکن است میللنگ را کمی بچرخاند و نتیجهی اندازهگیری را نادرست کند.
آیا لقی مجاز یاتاقان شاتون با یاتاقان اصلی میللنگ یکی است؟
نه لزوماً. هر دو باید طبق دفترچهی سرویس همان موتور اندازهگیری و مقایسه شوند، چون بسته به طراحی موتور میتوانند کمی متفاوت باشند.
اگر پلاستیک گیج روی کلاهک باشد نه روی بدنهی شاتون، مشکلی پیش میآید؟
بله، احتمال دارد. چون معمولاً برای بازکردن کلاهک کمی نیرو یا ضربه لازم است و اگر پلاستیک گیج روی همان سمت باشد، ممکن است قبل از باز شدن کامل کمی جابهجا یا فشرده شود.
برای اندازهگیری دقیق لقی یاتاقان شاتون و میللنگ، پلاستیک گیج اصل را از «پلاستیک گیج» تهیه کن. برای مرور کامل مراحل پایه و ویدئوی آموزشی، مقالهی نحوه استفاده از پلاستیک گیج را هم بخوان. موجودی و مشخصات دقیق هر نوع را در دستهبندی پلاستیک گیج ببین.