روی هر شیم آماده، یک عدد حک شده است؛ اما این عدد نشان‌دهنده‌ی «ضخامت اسمی» است، نه ضخامت واقعی. وقتی سه یا چهار شیم روی هم قرار می‌گیرند، اختلاف چند صدمی هر لایه با هم جمع می‌شود و ممکن است الاینمنتی که روی کاغذ درست به نظر می‌رسد، در عمل خارج از تلرانس باشد. در این مقاله توضیح می‌دهیم چرا این اتفاق می‌افتد و چطور ضخامت شیم را با میکرومتر اندازه بگیرید.
چرا عدد حک‌شده کافی نیست؟
- تلرانس تولید: شیم‌های نازک معمولاً از نوار سنگ‌خورده یا نوردسرد دقیق ساخته می‌شوند و اختلاف ضخامت کمی دارند؛ اما شیم‌های ضخیم‌تر اغلب از ورق نوردی با تلرانس بازتر تولید می‌شوند. منابع الاینمنت برای شیم‌های تا حدود ۰٫۵ میلی‌متر، تلرانسی در حدود ±۰٫۰۱ میلی‌متر و برای شیم‌های ضخیم‌تر، اختلاف بسیار بیشتری ذکر می‌کنند.
- کارکرده بودن: شیمی که قبلاً زیر پایه استفاده شده است، ممکن است له شده، تا خورده یا زنگ زده باشد.
- دسته‌شیم: مجموع ضخامت واقعی چند شیم لزوماً با مجموع اعداد حک‌شده روی آن‌ها برابر نیست؛ ذرات و روغن باقی‌مانده بین لایه‌ها نیز به ضخامت کل اضافه می‌شوند.
به همین دلیل، Ludeca توصیه می‌کند ضخامت هر شیم بیشتر از حدود ۰٫۶۴ میلی‌متر (۰٫۰۲۵ اینچ) با میکرومتر یا کولیس اندازه‌گیری شود. Easy-Laser این حد را ۱ میلی‌متر در نظر می‌گیرد و Acoem نیز توصیه می‌کند به عدد حک‌شده روی شیم اکتفا نکنید. تلرانس ضخامت ورق‌های شیم را در تلرانس ضخامت شیم پلیت هم توضیح داده‌ایم.
ابزار مناسب
| ابزار | دقت معمول | کاربرد |
|---|---|---|
| میکرومتر خارج‌سنج ۰ تا ۲۵ میلی‌متر | ۰٫۰۱ میلی‌متر (دیجیتال ۰٫۰۰۱) | بهترین گزینه برای شیم و دسته‌شیم |
| کولیس دیجیتال | ۰٫۰۱ میلی‌متر (عملاً کمتر دقیق) | کنترل سریع شیم‌های ضخیم |
| فیلر گیج | — | برای اندازه‌گیری فاصله، نه ضخامت شیم |
روش اندازه‌گیری درست
- تمیز کنید: فک‌های میکرومتر و سطح شیم را از هرگونه روغن و گردوغبار پاک کنید.
- صفر را چک کنید: فک‌ها را بدون قرار دادن قطعه ببندید و مطمئن شوید دستگاه عدد صفر را نشان می‌دهد.
- از جغجغه استفاده کنید: میکرومتر را با جغجغه (رچت) ببندید تا فشار اندازه‌گیری همیشه یکسان باشد؛ فشار بیش از حد باعث می‌شود عدد کمتری نمایش داده شود.
- چند نقطه: ضخامت شیم را در دست‌کم سه نقطه اندازه بگیرید؛ یکی از این نقاط باید نزدیک انتهای شکاف باشد، یعنی جایی که بار پایه روی شیم قرار می‌گیرد.
- دسته‌شیم را یکجا بسنجید: پس از چیدن شیم‌ها، ضخامت کل دسته را بدون تغییر ترتیب لایه‌ها اندازه‌گیری کنید.
- یادداشت کنید: ضخامت واقعی و شماره‌ی دستگاه را با ماژیک روی شیم بنویسید.
مثال
برای اصلاح ۱٫۲۵ میلی‌متر، شیم‌های ۱٫۰۰ و ۰٫۲۵ انتخاب شده‌اند. میکرومتر ضخامت شیم ۱٫۰۰ را ۱٫۰۳ و ضخامت شیم ۰٫۲۵ را ۰٫۲۵ نشان می‌دهد؛ بنابراین مجموع ضخامت واقعی ۱٫۲۸ است. یعنی فقط از یک شیم، ۰٫۰۳ میلی‌متر خطا ایجاد شده است. برای ماشین‌های پرسرعت که تلرانس الاینمنت آن‌ها چند صدم میلی‌متر است، همین مقدار هم اهمیت دارد. راه‌حل این است که شیم ۰٫۲۵ را با ترکیب ۰٫۲۰ + ۰٫۰۲ جایگزین کنید تا مجموع به ۱٫۲۵ برسد، یا شیم ضخیم‌تری با دقت بالاتر انتخاب کنید. توجه داشته باشید که جایگزینی شیم ۰٫۲۵ با ۰٫۲۰ به‌تنهایی، خطا را از ۰٫۰۳+ به ۰٫۰۲− می‌رساند، نه به صفر.
نکته‌ها
- شیم تاخورده یا له‌شده را صاف نکنید و دوباره به کار نبرید؛ آن را دور بیندازید.
- برای تنظیم دقیق، شیم با ضخامت کم را بین دو شیم ضخیم‌تر قرار دهید.
- شیم‌های PG TMAS در ضخامت‌های استاندارد ۰٫۰۵ تا ۱ میلی‌متر عرضه می‌شوند؛ برای انتخاب کمترین تعداد شیم، از جدول ترکیب ضخامت استفاده کنید.
بیشتر بخوانید: کی شیم را دور بیندازیم؟.
سؤالات متداول
برای شیم‌های ۰٫۰۵ و ۰٫۱ هم میکرومتر لازم است؟
برای شیم‌های نو و تمیز معمولاً نیازی به اندازه‌گیری نیست، چون تلرانس آن‌ها کم است؛ اما شیم‌های کارکرده را حتماً اندازه بگیرید.
شیم برش‌خورده از رول را چطور بسنجیم؟
پس از برش و پلیسه‌گیری، ضخامت را در چند نقطه اندازه بگیرید؛ زیرا وجود پلیسه در لبه باعث می‌شود عدد اندازه‌گیری‌شده بیشتر باشد (برش شیم از رول).