عبارت «استیل ضدزنگ زنگ نمی‌زند!» تا حد زیادی درست است، اما همیشه صدق نمی‌کند. استیل ضدزنگ هم ممکن است در شرایط خاص دچار لک، زنگ‌زدگی سطحی یا خوردگی حفره‌ای شود. نکته‌ی مهم این است که در بیشتر موارد، علت این مشکل مشخص و قابل پیشگیری است. در این مقاله با دلایل زنگ‌زدگی استیل، تفاوت زنگ سطحی با خوردگی خود فلز و روش‌های تمیزکاری و پسیواسیون آشنا می‌شوید.
چرا استیل ضدزنگ زنگ نمی‌زند؟
استیل ضدزنگ حداقل حدود ۱۰٫۵ درصد کروم در ترکیب شیمیایی خود دارد. کروم در تماس با اکسیژن، روی سطح فلز لایه‌ای بسیار نازک از اکسید کروم تشکیل می‌دهد که به آن لایه‌ی رویین یا پسیو می‌گویند. این لایه مانع نفوذ رطوبت و اکسیژن به سطح فلز می‌شود و در صورت خراشیدگی، با وجود اکسیژن دوباره ترمیم می‌شود. بنابراین، هر عاملی که این لایه را تخریب کند یا مانع بازسازی آن شود، می‌تواند زمینه‌ی زنگ‌زدگی استیل را فراهم کند.
علت‌های زنگ زدن استیل
| علت | نشانه | پیشگیری |
|---|---|---|
| آلودگی آهن (براده‌ی سنگ‌زنی، ابزار آهن، برس سیمی معمولی) | لکه‌های قهوه‌ای ریز چند روز بعد از کار | ابزار جدا برای استیل؛ صفحه و برس مخصوص اینوکس |
| کلر و نمک (آب دریا، سفیدکننده، نمک) | حفره‌های ریز، لک دور قطره‌ها | شست‌وشوی منظم با آب شیرین؛ گرید ۳۱۶ در محیط نمکی |
| سوختگی رنگی جوش | زنگ کنار خط جوش | گاز پشت‌بند و اسیدشویی بعد از جوش (جوشکاری ورق نازک) |
| شکاف و درز بدون هوا (زیر واشر، زیر شیم کثیف) | خوردگی شیاری در درزها | تمیز و خشک نگه داشتن درزها |
| گرید نامناسب | لک عمومی در محیط مرطوب | ۴۳۰ برای داخل و خشک، ۳۰۴ عمومی، ۳۱۶ نمکی (۴۳۰ یا ۳۰۴) |
زنگ سطحی یا خوردگی واقعی؟
بیشتر لکه‌های قهوه‌ای روی ورق استیل نو، ناشی از زنگ ذرات آهن روی سطح هستند، نه خوردگی خود استیل. این لکه‌ها با تمیزکاری مناسب پاک می‌شوند و فلز زیر آن‌ها سالم می‌ماند. اما اگر روی سطح حفره‌های عمیق و ریز (پیتینگ) یا آثار خوردگی در درزها مشاهده شود، احتمالاً خود استیل آسیب دیده است. در چنین شرایطی باید عامل خوردگی، که معمولاً کلر است، شناسایی و حذف شود.
تمیزکاری لک و زنگ سطحی
- سطح استیل را با آب و شوینده‌ی ملایم شست‌وشو دهید.
- برای پاک کردن لکه‌های سطحی و سبک، از پاک‌کننده‌ی مخصوص استیل یا خمیر تمیزکننده‌ی ملایم استفاده کنید. در ورق‌های خشدار، تمیزکاری را در امتداد خطوط پرداخت سطح انجام دهید.
- از سیم ظرفشویی فولادی و برس سیمی معمولی استفاده نکنید؛ این ابزارها ممکن است ذرات آهن روی سطح استیل باقی بگذارند و باعث ایجاد لکه‌های زنگ شوند.
- از سفیدکننده‌ها و شوینده‌های حاوی کلر برای تمیز کردن استیل استفاده نکنید.
- پس از تمیزکاری، سطح را با آب شیرین آبکشی کنید و کاملاً خشک کنید.
پسیواسیون چیست؟
پسیواسیون یک فرایند شیمیایی برای حذف آهن آزاد و آلودگی‌های سطحی است که به تشکیل یکنواخت لایه‌ی اکسید کروم کمک می‌کند. این عملیات معمولاً پس از ماشین‌کاری، سنگ‌زنی، جوشکاری یا تعمیر قطعه انجام می‌شود. استاندارد مرجع این فرایند ASTM A967 است که روش‌های مبتنی بر اسید نیتریک و اسید سیتریک را مشخص می‌کند. برای اسیدشویی و تمیزکاری سطح نیز استاندارد ASTM A380 مرجع است:
- اسید نیتریک: روشی سنتی و متداول برای پسیواسیون است که اجرای آن به تجهیزات ایمنی مناسب و تمهیدات لازم برای دفع پساب نیاز دارد.
- اسید سیتریک: در مقایسه با اسید نیتریک، ایمن‌تر و سازگارتر با محیط زیست است و در بسیاری از کاربردها عملکرد مشابهی دارد.
- روش الکتروشیمیایی نیز در همین استاندارد پوشش داده شده است.
اگر سطح استیل دارای سوختگی رنگی جوش یا آثار زنگ‌زدگی باشد، ابتدا باید اسیدشویی (پیکلینگ) انجام شود و پس از آن نوبت به پسیواسیون می‌رسد. مقادیر دقیق غلظت، دما و زمان فرایند در استاندارد مربوطه مشخص شده است. بهتر است این عملیات در کارگاه تخصصی یا با استفاده از محصولات آماده‌ی تجاری و با رعایت کامل الزامات ایمنی انجام شود.
نگهداری درست ورق و رول استیل در انبار
- ورق استیل را جدا از ورق آهن نگهداری کنید و برای جابه‌جایی آن از ابزارهای اختصاصی استفاده کنید.
- فیلم محافظ سطح ورق را تا پایان عملیات ساخت و پرداخت جدا نکنید.
- رول و ورق استیل را روی پالت و در محیط خشک نگهداری کنید؛ از قرار دادن مستقیم آن‌ها روی زمین مرطوب خودداری کنید.
سؤالات متداول
شیم استیل زیر پمپ زنگ می‌زند؟
شیم استیل تمیز در محیط کارگاه زنگ نمی‌زند؛ ولی اگر زیر پایه کثیفی و آب جمع شود، در درز ممکن است لک بگیرد. برای همین تمیزکاری زیر پایه بخشی از شیم‌گذاری درست است.
آهنربا نشان می‌دهد استیل زنگ می‌زند یا نه؟
خیر؛ خاصیت مغناطیسی به‌خودی‌خود ارتباطی با مقاومت به خوردگی استیل ندارد. برای مثال، گریدهای فریتی مانند ۴۳۰ به دلیل ترکیب شیمیایی متفاوت، یعنی کروم کمتر و نداشتن نیکل، مقاومت خوردگی پایین‌تری دارند؛ نه به دلیل خاصیت مغناطیسی (ورق استیل بگیر و نگیر).
برای اطلاع از قیمت روز ورق و رول استیل ضدزنگ، مشخصات محصولات را در ورق استیل و رول استیل بررسی کنید.