ورق استیل ۳۰۴ پرمصرف‌ترین ورق استنلس استیل در جهان است و در کاربردهای متنوعی، از تجهیزات صنایع غذایی و دارویی گرفته تا شیم زیر پایه‌ی پمپ، استفاده می‌شود. در این مقاله ترکیب شیمیایی، خواص، نام‌های استاندارد، پاسخ پرسش «۳۰۴ بگیر است یا نگیر؟» و مقایسه‌ی ۳۰۴ با ۳۱۶ را بررسی می‌کنیم تا بدانید چه زمانی ۳۰۴ کافی است و چه زمانی باید ۳۱۶ انتخاب کنید.
ورق استیل ۳۰۴ چیست؟
۳۰۴ نوعی استیل ضدزنگ آستنیتی از خانواده‌ی کروم-نیکل است. این گرید به دلیل داشتن حدود ۱۸ درصد کروم و ۸ درصد نیکل، در بازار با نام «۱۸/۸» نیز شناخته می‌شود. کروم روی سطح، لایه‌ای بسیار نازک از اکسید تشکیل می‌دهد که از زنگ‌زدگی جلوگیری می‌کند و در صورت خراشیده شدن دوباره ترمیم می‌شود؛ نیکل نیز شکل‌پذیری، جوش‌پذیری و چقرمگی را افزایش می‌دهد.
ترکیب شیمیایی استیل ۳۰۴ و ۳۱۶
| عنصر (درصد وزنی) | ۳۰۴ | ۳۱۶ |
|---|---|---|
| کروم (Cr) | ۱۷٫۵ تا ۱۹٫۵ | ۱۶ تا ۱۸ |
| نیکل (Ni) | ۸ تا ۱۰٫۵ | ۱۰ تا ۱۴ |
| مولیبدن (Mo) | — | ۲ تا ۳ |
| کربن (C) حداکثر | ۰٫۰۷ | ۰٫۰۸ |
مقادیر بالا بر اساس ASTM A240 (استاندارد ورق) هستند؛ در جدول‌های قدیمی AISI، مقدار کروم ۳۰۴ را ۱۸ تا ۲۰ درصد و حداکثر مقدار کربن را ۰٫۰۸ درصد درج می‌کردند.
گرید 304L (و 316L) کربن کمتری دارد (حداکثر ۰٫۰۳ درصد) و برای قطعاتی که جوشکاری می‌شوند مناسب‌تر است؛ زیرا احتمال خوردگی بین‌دانه‌ای در مجاورت جوش در آن کمتر است.
نام‌های استاندارد ۳۰۴
- آمریکا (AISI/ASTM): 304 — شماره‌ی UNS: S30400
- اروپا (EN): 1.4301 یا X5CrNi18-10
- ژاپن (JIS): SUS304
- استاندارد رایج برای ورق و نوار: ASTM A240؛ استاندارد الزامات عمومی ورق نوردی: ASTM A480
خواص و ویژگی‌های ورق استیل ۳۰۴
- مقاومت به خوردگی: در هوای معمولی، آب شیرین، بخار و بسیاری از مواد غذایی و مواد شیمیایی ملایم، مقاومت بسیار خوبی دارد.
- شکل‌پذیری و جوش‌پذیری: فرآیندهای خم‌کاری، کشش عمیق و جوشکاری را به‌خوبی تحمل می‌کند.
- سخت شدن: با عملیات حرارتی سخت نمی‌شود و سختی آن فقط از طریق نورد سرد افزایش می‌یابد. رول‌های استیل فنری نیز حاصل همین فرآیند نورد سرد هستند.
- وزن مخصوص: حدود ۷٫۹۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب؛ یعنی وزن هر متر مربع ورق با ضخامت ۱ میلی‌متر حدود ۷٫۹ کیلوگرم است (جدول وزن ورق استیل).
استیل ۳۰۴ بگیر است یا نگیر؟
ورق ۳۰۴ در حالت آنیل‌شده (نرم)، نگیر است و آهنربا را جذب نمی‌کند. اما نورد سرد، خم‌کاری یا کشش می‌تواند بخشی از ساختار آن را تغییر دهد و باعث شود ورق تا حدی یا حتی به‌شدت بگیر شود. بنابراین، جذب آهنربا توسط ورق یا رول نوردسرد ۳۰۴ نشانه‌ی تقلبی بودن آن نیست و تأثیری هم بر مقاومت به خوردگی ندارد. توضیحات کامل را در ورق استیل بگیر و نگیر بخوانید.
استیل ۳۰۴ بهتر است یا ۳۱۶؟
تفاوت اصلی این دو گرید در وجود مولیبدن است. گرید ۳۱۶ با داشتن ۲ تا ۳ درصد مولیبدن، در برابر کلر و نمک مقاومت بیشتری دارد. شاخص مقاومت به حفره‌دار شدن (PREN) برای ۳۰۴ حدود ۱۹ و برای ۳۱۶ حدود ۲۴ است (بسته به مقدار مولیبدن، ۲۳ تا ۲۸). در مقابل، ۳۱۶ قیمت بیشتری دارد؛ اختلاف قیمت به قیمت روز نیکل و مولیبدن بستگی دارد و معمولاً حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد اعلام می‌شود.
| شرایط کار | انتخاب مناسب |
|---|---|
| هوای معمولی، کارگاه، آب شیرین، صنایع غذایی | ۳۰۴ |
| محیط ساحلی، پاشش آب دریا، اسکله | ۳۱۶ |
| غوطه‌وری دائم در آب دریا یا آب لب‌شور | داپلکس 2205 یا گریدهای بالاتر (۳۱۶ کافی نیست) |
| محیط‌های کلردار گرم (بالای حدود ۵۰ تا ۶۰ درجه) | ۳۰۴ مناسب نیست؛ ۳۱۶ فقط با کلرید کم، و برای شرایط سخت‌تر 2205 یا 904L |
| صنایع دارویی و شیمیایی با یون کلرید | ۳۱۶ / 316L |
برای آشنایی با کاربرد این دو گرید در شیم گذاری، مقاله‌ی شیم استیل ۳۰۴ در مقابل ۳۱۶ را نیز ببینید.
کاربردهای ورق استیل ۳۰۴
- تجهیزات صنایع غذایی، لبنی و آشپزخانه‌ی صنعتی
- مخازن و تجهیزات فرایندی در محیط‌های غیرکلردار
- شیم‌گذاری و لاتون‌گیری در تعمیرات و تراز ماشین‌آلات
- قطعه‌سازی با استفاده از برش لیزر و پرس
- نما، تزئینات و لوازم خانگی
سطح‌ها و ابعاد رایج
ورق ۳۰۴ با سطح‌های 2B (مات صنعتی)، BA (براق)، No.4 و HL (خشدار) عرضه می‌شود. ابعاد رایج آن نیز ۱ × ۲ و ۱٫۲۵ × ۲٫۵ متر است. برای آشنایی با تفاوت سطح‌ها، مقاله‌ی انواع ورق استیل را بخوانید.
سؤالات متداول
فرق ورق استیل ۳۰۴ و 304L چیست؟
گرید 304L کربن کمتری دارد و پس از جوشکاری، در برابر خوردگی در مجاورت جوش مقاوم‌تر است. برای قطعاتی که جوشکاری نمی‌شوند، تفاوت عملی این دو گرید اندک است.
ورق استیل ۳۰۴ زنگ می‌زند؟
در شرایط معمولی، خیر؛ اما آلودگی آهن (برای مثال، براده‌ی سنگ‌زنی آهن)، کلر یا آب نمک می‌تواند باعث ایجاد لک یا حفره شود. برای آشنایی با علت‌ها و راه‌حل‌ها، مقاله‌ی چرا استیل زنگ می‌زند را بخوانید.
رول استیل ۳۰۴ نازک دارید؟
بله؛ رول ۳۰۴ در ضخامت‌های ۰٫۰۲ تا ۰٫۰۵ میلی‌متر، رول استیل فنری در ضخامت‌های ۰٫۱ تا ۱ میلی‌متر و ورق ۱ × ۲ متر تا ضخامت ۲ میلی‌متر موجود است.
خرید ورق و رول استیل
قیمت روز همه‌ی ضخامت‌ها در صفحه‌ی ورق استیل و رول استیل درج شده است؛ ارسال محصولات به سراسر ایران انجام می‌شود.