برای الاینمنت پمپ و الکتروموتور دو روش اصلی وجود دارد: استفاده از ساعت اندیکاتور به روش سنتی یا به‌کارگیری دستگاه الاینمنت لیزری. هر دو روش در صورت اجرای صحیح، نتیجه‌ی قابل‌قبولی ارائه می‌دهند؛ اما از نظر دقت، سرعت اجرا، مهارت موردنیاز و هزینه با یکدیگر تفاوت دارند. در این مقاله، ویژگی‌های این دو روش را مقایسه می‌کنیم تا بتوانید گزینه‌ی مناسب را برای کارگاه یا تیم PM خود انتخاب کنید.
الاینمنت چیست و چرا مهم است؟
الاینمنت به فرایند هم‌محور کردن شفت دستگاه محرک، مانند الکتروموتور، با شفت دستگاه متحرک، مانند پمپ، فن یا گیربکس، در محل کوپلینگ گفته می‌شود. ناهم‌محوری دو مؤلفه‌ی اصلی دارد: آفست که به جابه‌جایی موازی دو محور اشاره دارد و زاویه که نشان‌دهنده‌ی انحراف زاویه‌ای محورها نسبت به یکدیگر است. هر دو مؤلفه در صفحات افقی و عمودی اندازه‌گیری می‌شوند. ناهم‌محوری می‌تواند باعث افزایش لرزش، بالا رفتن دما و خرابی زودهنگام بلبرینگ، کاسه‌نمد و کوپلینگ شود.
روش ساعت اندیکاتور
در روش ساعت اندیکاتور، ساعت‌ها به کمک براکت روی یکی از شفت‌ها نصب می‌شوند. نوک ساعت بسته به روش اندازه‌گیری، روی لبه یا پیشانی کوپلینگ (روش لبه و پیشانی) یا روی شفت مقابل (روش ساعت معکوس) قرار می‌گیرد. با چرخاندن شفت‌ها، مقادیر ساعت در موقعیت‌های ۱۲، ۳، ۶ و ۹ خوانده می‌شوند و از روی آن‌ها میزان آفست و ناهم‌محوری زاویه‌ای محاسبه می‌شود.
محدودیت‌های ساعت
- شکم دادن براکت (Bar sag): براکت نگهدارنده‌ی ساعت اندیکاتور همیشه تحت وزن خودش مقداری خمش پیدا می‌کند. به همین دلیل، وقتی ساعت را در موقعیت بالا صفر می‌کنید و سپس ۱۸۰ درجه می‌چرخانید، اثر این خمش به‌صورت دو برابر در قرائت ظاهر می‌شود. بنابراین باید مقدار شکم دادن براکت را جداگانه اندازه‌گیری کرده و در محاسبات لحاظ کنید.
- خطای خواندن: نگاه کردن به صفحه‌ی ساعت از زاویه‌ی نامناسب، نادیده گرفتن دور اضافه‌ی عقربه یا نصب کج ساعت می‌تواند باعث خطای چند صدم میلی‌متر در قرائت شود.
- گرد کردن: هر بار قرائت ساعت اندیکاتور ممکن است حدود ۰٫۰۰۵ میلی‌متر خطای ناشی از گرد کردن داشته باشد. این خطا در محاسبات نهایی جمع می‌شود و ممکن است به حدود ۰٫۰۴ میلی‌متر برسد.
- زمان و مهارت: اجرای این روش به چند مرحله جابه‌جایی ابزار و قرائت مجدد نیاز دارد. همچنین محاسبه‌ی دستی مقدار اصلاح پایه‌ها مستلزم تسلط بر محاسبات هندسی است.
- لرزش محیط: لرزش ماشین‌آلات مجاور می‌تواند عقربه‌ی ساعت اندیکاتور را به نوسان بیندازد و خواندن دقیق مقادیر را دشوار کند.
روش الاینمنت لیزری
در روش لیزری، دو واحد لیزر/سنسور روی دو شفت نصب می‌شوند. با چرخاندن شفت‌ها، دستگاه میزان آفست و ناهم‌محوری زاویه‌ای را مستقیماً اندازه‌گیری می‌کند و مقدار شیم موردنیاز برای پایه‌های جلو و عقب و همچنین میزان جابه‌جایی افقی دستگاه را نمایش می‌دهد.
- دقت: تفکیک‌پذیری، یعنی کوچک‌ترین مقدار قابل نمایش، در سیستم‌های الاینمنت لیزری در حد ۰٫۰۰۱ میلی‌متر است. سازندگان معمولاً دقت دستگاه را به‌صورت درصد اعلام می‌کنند؛ برای مثال بیش از ۹۸ درصد. این سیستم‌ها برخلاف روش ساعت اندیکاتور، با مشکل شکم دادن براکت نیز مواجه نیستند.
- سرعت: اندازه‌گیری پس از یک بار نصب تجهیزات انجام می‌شود و دستگاه محاسبات مربوط به اصلاح الاینمنت را به‌صورت خودکار انجام می‌دهد.
- مهارت: نرم‌افزار دستگاه مراحل اندازه‌گیری و اصلاح را قدم‌به‌قدم به تکنسین نشان می‌دهد؛ بنابراین برای کار با آن به آموزش کمتری نیاز است.
- گزارش: نتایج اندازه‌گیری و الاینمنت قابل ذخیره‌سازی و گزارش‌گیری هستند. این قابلیت برای ثبت سوابق تعمیرات و نگهداری پیشگیرانه (PM) اهمیت زیادی دارد.
- قابلیت انجام تست سافت فوت و در برخی دستگاه‌ها، امکان ثبت و بررسی رشد حرارتی نیز وجود دارد.
جدول مقایسه
| معیار | ساعت اندیکاتور | الاینمنت لیزری |
|---|---|---|
| هزینه‌ی خرید | کم | بیشتر |
| دقت | وابسته به مهارت؛ خطای گرد کردن و شکم براکت | بالا و تکرارپذیر |
| زمان کار | طولانی | کوتاه |
| مهارت لازم | زیاد (خواندن و محاسبه) | کمتر |
| فاصله‌ی زیاد بین شفت‌ها | شکم براکت مشکل‌ساز می‌شود | مناسب |
| گزارش و سوابق | دستی | خودکار |
کدام را انتخاب کنیم؟
- کارگاه کوچک با الاینمنت گاه‌به‌گاه و تکنسین باتجربه: ساعت اندیکاتور می‌تواند گزینه‌ای اقتصادی و کاملاً قابل‌قبول باشد.
- کارخانه با تعداد زیاد پمپ و موتور، تیم PM، یا ماشین‌های پرسرعت و حساس: استفاده از الاینمنت لیزری به دلیل کاهش زمان توقف تجهیزات و افزایش دقت کار، می‌تواند هزینه‌ی اولیه‌ی دستگاه را جبران کند.
در هر روش، شیم تعیین‌کننده است
حتی دقیق‌ترین دستگاه الاینمنت هم نمی‌تواند روی پایه‌ای که زیر آن چندین لایه شیم زنگ‌زده و نامنظم قرار دارد، نتیجه‌ی تکرارپذیر ارائه دهد. پیش از شروع الاینمنت، ابتدا سافت فوت را رفع کنید، تعداد شیم‌ها را به حداکثر سه تا چهار شیم استیل محدود کنید و ضخامت موردنیاز شیم هر پایه را بر اساس محاسبه‌ی ضخامت شیم از عدد ساعت یا لیزر تعیین کنید.
بیشتر بخوانید: تلرانس الایمنت بر اساس دور موتور، گزارش الایمنت.
سؤالات متداول
آیا دستگاه لیزری هم از روش لبه و پیشانی استفاده می‌کند؟
مبنای هندسی هر دو روش یکسان است؛ تفاوت اصلی در نحوه‌ی اندازه‌گیری و محاسبات است. دستگاه لیزری مقادیر را مستقیماً و بدون تأثیر شکم دادن براکت اندازه‌گیری می‌کند و محاسبات اصلاح را نیز به‌صورت خودکار انجام می‌دهد.
الاینمنت تسمه و پولی هم با لیزر انجام می‌شود؟
بله؛ برای هم‌صفحه کردن پولی‌ها، ابزارهای الاینمنت لیزری مخصوص این کاربرد طراحی شده‌اند. دستگاه الاینمنت لیزری فروشگاه نیز برای الاینمنت شفت، کوپلینگ و سیستم‌های تسمه و پولی کاربرد دارد.
برای تکمیل تجهیزات موردنیاز تیم تعمیرات و آماده‌سازی یک جعبه‌ابزار کاربردی، چک‌لیست جعبه‌ی الایمنت را بررسی کنید.