خیلی از ترازکارها مستقیم سراغ تنظیم شفت و کوپلینگ میروند، بدون اینکه یک مرحلهی پیشین و حیاتی را چک کنند: سافت فوت (Soft Foot). اگر پای موتور یا پمپ کاملاً روی صفحهی پایه ننشیند، هر تراز دقیقی که بعداً انجام دهید بیفایده میشود. در این مقاله سافت فوت را تعریف میکنیم، ۴ نوع آن را با روش تشخیص و رفع هرکدام توضیح میدهیم، و قوانین دقیق شیمگذاری برای رفع آن را میگوییم.
سافت فوت (Soft Foot) چیست؟
سافت فوت (که گاهی «نرمی پایه» هم ترجمه میشود) زمانی رخ میدهد که یک یا چند پای موتور، پمپ یا هر تجهیز دواری، کاملاً و صاف روی صفحهی پایه ننشیند. وقتی پیچهای نگهدارنده را سفت میکنید، بدنهی دستگاه مجبور میشود خودش را با این نشیمن ناهموار تطبیق دهد — همین موضوع بدنه و خانهی یاتاقان داخلش را تحت تنش میگذارد و مرکز شفت را جابهجا میکند.
چرا رفع سافت فوت باید قبل از تراز نهایی انجام شود؟
اگر سافت فوت را رفع نکنید و مستقیم سراغ تراز شفت و کوپلینگ بروید، عملاً یک بدنهی تحتتنش و تابخورده را «قفل» میکنید. این تنش به آرامی به یاتاقانها، آببندها و کوپلینگ منتقل میشود و ارتعاش ایجاد میکند که فرسایش را تسریع میبخشد. به همین دلیل هر متخصص تراز، قبل از شروع کار همیشه سافت فوت را چک میکند.
چطور سافت فوت را تشخیص دهیم؟
روش استاندارد: پیچهای هر پا را یکییکی شل کنید (در حالی که سه پای دیگر سفت باقی میمانند) و میزان حرکت شفت را با ساعت اندیکاتور یا دستگاه آلاینمنت لیزری ثبت کنید. اگر این حرکت از ۰٫۰۵ میلیمتر بیشتر شود، آن پا دچار سافت فوت است. برای دیدن شکل دقیق فاصله زیر پا هم از فیلر گیج استفاده کنید: فاصلهی یکنواخت نشانهی سافت فوت موازی است و فاصلهی مثلثیشکل نشانهی سافت فوت زاویهدار.
۴ نوع سافت فوت و روش رفع هرکدام
۱. سافت فوت موازی (Parallel Soft Foot)
رایجترین نوع: یک پا بهسادگی کوتاهتر از بقیه است و فاصلهای یکنواخت و موازی با صفحهی پایه ایجاد میکند. فیلر گیج در این حالت فاصلهای یکسان در همهجای پا نشان میدهد. رفع: شیم پلیت بهاندازهی دقیق همان فاصله زیر پا اضافه کنید.
۲. سافت فوت زاویهدار (Angular Soft Foot)
وقتی پا خم شده یا صفحهی پایه شیب دارد، پا بهصورت زاویهدار تماس میگیرد و فاصله در نقاط مختلف پا متفاوت است. رفع: شیم تخت معمولی کافی نیست؛ باید از شیم مثلثی/گوهای (تیپر) استفاده کنید یا سطح را ماشینکاری مجدد کنید.
۳. سافت فوت فنری (Springy/Induced Soft Foot)
حالتی اسفنجی و قابلفشردهشدن که معمولاً ناشی از خوردگی، آشغال و گردوغبار زیر پا، رنگ اضافه، یا تعداد زیاد شیم زیر یک پا (بیشتر از ۴ تا ۵ لایه) است. رفع: سطح را کاملاً تمیز کنید و تعداد لایههای شیم را کاهش دهید (قوانین کامل لایهگذاری را در مقالهی راهنمای انتخاب ضخامت شیم پلیت ببینید).
۴. سافت فوت ناشی از نیروی خارجی (External-Force Soft Foot)
وقتی نیرویی از بیرون (مثل تنش لولهکشی، کانال کابل یا مهاربندی سازهای) پا را از صفحهی پایه میکشد. این نوع، حتی زیر بار هم خودش را نشان میدهد. رفع: هیچ شیمی این نوع را برطرف نمیکند — باید منبع نیروی خارجی را شناسایی و رفع کرد.
قوانین شیمگذاری برای رفع سافت فوت
- حداکثر ۳ تا ۴ لایه شیم زیر هر پا برای اصلاح معمولی کافی است؛ بیشتر از این، خودش سافت فوت فنری ایجاد میکند
- ضخامت هر لایه (بهجز نازکترین لایه) بهتر است حداقل ۰٫۰۸ میلیمتر باشد
- مجموع ضخامت سه لایهی نازکتر شیم بهتر است حداقل ۰٫۲۵ میلیمتر باشد
- بعد از شیمگذاری هر پا، دوباره هر ۴ پا را چک کنید — شیمگذاری یک پا میتواند وضعیت پای دیگر را تغییر دهد
برای آموزش کامل مراحل اجرای شیمگذاری، مقالهی شیمگذاری (Shimming) چیست؟ را ببینید. منبع فنی این بخش: Pumps & Systems.
بعد از رفع سافت فوت چه کنیم؟
فقط وقتی همهی ۴ پا زیر ۰٫۰۵ میلیمتر حرکت نشان دادند، میتوانید مطمئن باشید سافت فوت کاملاً رفع شده و میتوانید سراغ تراز نهایی شفت و کوپلینگ بروید.
سوالات پرتکرار
چه مقدار حرکت پا نشاندهندهی سافت فوت است؟
هر مقدار بیشتر از ۰٫۰۵ میلیمتر (اندازهگیریشده با ساعت اندیکاتور یا لیزر هنگام شلکردن پیچ آن پا) نشانهی سافت فوت است.
آیا همهی انواع سافت فوت با شیم رفع میشوند؟
خیر. سافت فوت موازی و زاویهدار با شیم (تخت یا گوهای) رفع میشوند، سافت فوت فنری با تمیزکاری و کاهش تعداد لایه رفع میشود، اما سافت فوت ناشی از نیروی خارجی نیازمند رفع منبع نیروی خارجی است، نه شیمگذاری.
حداکثر چند لایه شیم میتوان زیر یک پا گذاشت؟
معمولاً ۳ تا ۴ لایه؛ بیشتر از این باعث بروز سافت فوت فنری میشود.
خرید شیم پلیت برای رفع سافت فوت
فروشگاه پلاستیک گیج انواع شیم پلیت استیل، مسی، برنزی و برنجی را در ضخامتهای دقیق (از ۰٫۰۲ میلیمتر) با جنس اروپایی عرضه میکند — مناسب برای رفع دقیق سافت فوت در هر نوع ماشینآلات. مشاهده محصولات: دستهبندی شیم پلیت — ارسال فوری به سراسر کشور.