پیش از انجام الایمنت شفت و کوپلینگ، ابتدا وضعیت نشستن هر چهار پایه‌ی موتور یا پمپ روی شاسی را بررسی کنید. آیا تمام پایه‌ها به‌طور کامل و بدون فاصله روی شاسی قرار گرفته‌اند؟ اگر حتی یکی از پایه‌ها به‌درستی ننشسته باشد، با پدیده‌ای به نام «سافت فوت» (Soft Foot) مواجه هستید. وجود سافت فوت باعث میشود حتی دقیق‌ترین الایمنت نیز پس از سفت کردن پیچ‌های پایه به هم بخورد.
سافت فوت چیست؟
سافت فوت زمانی اتفاق می‌افتد که یکی از پایه‌های دستگاه به‌صورت کامل و صاف روی شاسی قرار نگیرد. با سفت کردن پیچ این پایه، بدنه‌ی دستگاه برای رساندن پایه به سطح شاسی دچار پیچش جزئی میشود. این تغییر شکل به محفظه‌ی یاتاقان منتقل شده و در نهایت موقعیت مرکز شفت را جابهجا می‌کند.
چرا اول سافت فوت؟
اگر پیش از الایمنت، سافت فوت را برطرف نکنید، در واقع بدنه‌ی دستگاه را در وضعیت پیچ‌خورده تثبیت می‌کنید. این وضعیت باعث افزایش ارتعاش و تسریع فرسایش یاتاقان، آب‌بند و کوپلینگ میشود. به همین دلیل، تکنسین‌های باتجربه همیشه بررسی سافت فوت را پیش از الایمنت انجام می‌دهند.
تشخیص سافت فوت
- ابتدا تمام پیچ‌های پایه را سفت کنید.
- ساعت اندیکاتور یا دستگاه اندازه‌گیری لیزری را روی شفت نصب کرده و آن را صفر کنید.
- پیچ یکی از پایه‌ها را به‌تنهایی شل کنید و میزان جابه‌جایی شفت را بخوانید. سپس پیچ را دوباره سفت کنید.
- همین فرایند را برای سایر پایه‌ها نیز به‌ترتیب و به‌صورت جداگانه تکرار کنید.
اگر با شل کردن پیچ یک پایه، شفت بیش از ۰٫۰۵ میلیمتر جابهجا شود، آن پایه دچار سافت فوت است. در مرحله‌ی بعد، با استفاده از فیلر گیج فاصله‌ی زیر چهار گوشه‌ی همان پایه را اندازه‌گیری کنید تا الگوی فاصله مشخص شود. روش کامل اجرای این تست برای پمپ و الکتروموتور در مقاله‌ی تست قدم‌به‌قدم سافت فوت توضیح داده شده است.
چهار نوع سافت فوت و راه رفع هرکدام
۱. موازی
در این حالت، یکی از پایه‌ها کوتاه‌تر است و فاصله‌ی زیر آن در تمام نقاط یکسان باقی می‌ماند. فیلر گیج در هر چهار گوشه مقدار یکسانی را نشان می‌دهد. روش رفع این مشکل، قرار دادن شیمی با ضخامت برابر با فاصله‌ی اندازه‌گیری‌شده در زیر پایه است.
۲. زاویهای
در این حالت، پایه یا شاسی دارای انحراف زاویهای است و فاصله‌ی زیر گوشه‌های آن یکسان نیست. بهترین راهکار، ماشین‌کاری و تراش پایه یا شاسی است. اگر این کار امکان‌پذیر نباشد، باید شیم را متناسب با الگوی فاصله برش دهید؛ به شکل پلهای، L شکل یا نیمه. جزئیات بیشتر در مقاله‌ی سافت فوت زاویهای و شیم پلهای ارائه شده است.
۳. فنری
در این وضعیت، زیر پایه حالت فنری دارد و با اعمال فشار فشرده میشود. علت این مشکل معمولاً وجود زنگ‌زدگی، خاک، رنگ اضافی یا تعداد بیش‌ازحد شیم است. برای رفع آن، سطح محل قرارگیری پایه را تمیز کنید و تعداد شیمها را کاهش دهید. توضیحات مربوط به تعداد مجاز شیم در مقاله‌ی چند شیم زیر هر پایه مجاز است آمده است.
۴. ناشی از نیروی بیرونی
در این نوع سافت فوت، نیرویی خارجی پایه را از موقعیت طبیعی خود روی شاسی جابهجا می‌کند؛ برای مثال، تنش ناشی از لوله‌کشی، کانال کابل یا مهاربند سازه. این وضعیت معمولاً بیش از یک پایه را درگیر می‌کند و اغلب در یک سمت دستگاه دیده میشود. استفاده از شیم به‌تنهایی این مشکل را برطرف نمی‌کند و باید منبع اعمال نیرو شناسایی و رفع شود. رایج‌ترین حالت این مشکل در مقاله‌ی تنش لوله و الایمنت پمپ بررسی شده است.
قواعد شیم‌گذاری برای رفع سافت فوت
- تعداد شیم‌های زیر هر پایه را به حداکثر ۳ تا ۴ عدد محدود کنید؛ استفاده از تعداد بیشتر می‌تواند باعث ایجاد سافت فوت فنری شود.
- شیم با ضخامت کم را بین دو شیم ضخیم‌تر قرار دهید، نه در زیر یا روی مجموعهی شیمها.
- ضخامت کل مجموعهی شیمها را با میکرومتر اندازه‌گیری کنید.
- پس از شیم گذاری هر پایه، وضعیت هر چهار پایه را مجدداً بررسی کنید؛ زیرا تغییر ارتفاع یک پایه ممکن است موقعیت پایه‌ی دیگر را نیز تغییر دهد.
مراحل کامل اجرا در شیم‌گذاری گام‌به‌گام آمده است. شیم شکاف‌دار (U شکل) کار را سریع‌تر می‌کند، چون بدون درآوردن پیچ زیر پایه می‌رود؛ برای انتخاب کیت مناسب کیت شیم PG TMAS برای کدام دستگاه را ببینید.
بعد از رفع سافت فوت
زمانی که هیچ‌یک از پایه‌ها با شل کردن پیچ مربوطه بیش از ۰٫۰۵ میلیمتر جابهجا نشوند، می‌توانید سراغ الایمنت شفت و کوپلینگ بروید. برای بررسی تلرانس مجاز در هر دور، به جدول تلرانس الایمنت مراجعه کنید.
سؤالات متداول
چقدر حرکت شفت نشانهی سافت فوت است؟
اگر با شل کردن پیچ یک پایه، شفت بیش از ۰٫۰۵ میلیمتر جابهجا شود، آن پایه دارای سافت فوت است.
همهی سافت فوتها با شیم رفع میشوند؟
خیر. سافت فوت موازی با استفاده از شیم تخت برطرف میشود، در حالی که برای نوع زاویهای باید پایه یا شاسی تراشیده شود یا از شیم پلهای استفاده کنید. نوع فنری با تمیزکاری محل تماس و کاهش تعداد شیمها رفع میشود؛ اما در نوع ناشی از نیروی خارجی، تنها راهکار، برطرف کردن منبع همان نیرو است.
زیر یک پایه چند شیم میشود گذاشت؟
معمولاً ۳ تا ۴ شیم کافی است. استفاده از تعداد بیشتر باعث میشود مجموعهی شیم مانند یک فنر عمل کند.
منابع
خرید شیم: شیم شکاف‌دار استیل و کیت‌های PG TMAS را در صفحه‌ی شیم برش‌خورده و کیت شیم مشاهده کنید. همچنین، ورق شیم موردنیاز برای برش در کارگاه در صفحه‌ی ورق لاتون (شیم پلیت) موجود است.